مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٩٥

[ جواب گفتن هدهد طعنهء زاغ را ]

قصهء هدهد و سليمان - على نبيّنا و عليه السّلام - . . .

قصهء هدهد و سليمان - على نبيّنا و عليه السّلام - . . .

قوله :

همزبانى خويشى و پيونديَست * مرد با نامحرمان چون بنديست

مراد از همزبانى جنسيت معنوى و مناسبت در اوصاف است . چنانچه ابيات آينده مشعر بر همين معنى است .

طعنهء زاغ در دعوى هدهد

طعنهء زاغ در دعوى هدهد

قوله :

زاغ چون بشنيد « 1 » آمد از حسد * با سليمان گفت كو كژ گفت و بد

اشارت به آن است كه هرجا ذكر هنر باشد ، حسد ناچار باشد . و حاسد در نفى هنر سعى كند و موجّه از ناموجّه بازندارند .

[ جواب گفتن هدهد طعنهء زاغ را ]

[ جواب گفتن هدهد طعنهء زاغ را ]

قوله :

در تو تا كافى بوَد از كافران * [ . . . ]

كنايه از تسميه و كفر و غلبهء نفس در شهوات ، بىمدخل شرع و اسلام [ است ] .

قوله :

[ . . . ] * جاى گند و شهوتى چون كاف ران

[ كاف ران ] ، اسم مخرج بول و غائط ؛ و چه از ذكور و چه از اناث [ بود ] . چون به زبان فارسى مصدر به كاف است ، كاف ران كنايه از آن باشد .

قوله :

[ از قضا اين تعبيه كى نادرست ] * از قضادان كو قضا را منكرست

يعنى ، كسى كه منكر قضاست ، انكار او هم از قضاست ؛ و حكم قضا بر اين رفته كه او منكر قضا باشد . و اينجا سرّى است دقيق كه اين قول هدهد داناست ، در ردّ زاغ حاسد نادان . و دانا جرم و خطاى خصم را حواله به تقدير كند و در پى انتقام نشود و پيش طبيعت خود ، عذر چنين خواهد كه هدهد خواسته .

( 1 ) در نسخهء ق : بشنود .