مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٩٤

جواب گفتن شير خرگوش را و روان شدن با او

آب‌زيركاه ، مكّار را گويند ؛ يعنى زهى خرگوش مكّار [ را ] .

قوله :

موسيى فرعون را تا « 1 » رود نيل * مىكشد با لشكر و جمع ثقيل

قصهء حضرت مولوى تشبيه موسى به خرگوش نيست تا سوء ادب لازم آيد ؛ بلكه از اينجا انتقال كردند از قصهء خرگوش به مواعظ ديگر . و نظر بر نفس دانش است كه در ضعف صورت ، راجع به قوت معنى است .

قوله :

حال فرعونى كه هامان را ستود * حال نمرودى كه شيطان را ستود « 2 »

يعنى ، در باب حال فرعون كه قول هامان پسنديد و ستايش كرد [ و ذلك ] فى المصرع الأخير .

قوله :

چون قضا آيد نبينى غير پوست * دشمنان را بازنشناسى ز دوست

در ابيات بالا تحذير بود از مكر اعادى الحال [ كه ] بيان غلبهء تقدير است .

قوله :

چون چنين شد ابتهال آغاز كن * [ ناله و تسبيح و روزه ساز كن ]

يعنى ، تقدير الهى به تدبير بند نيابد ؛ پس چاره منحصر باشد در عجز و تضرّع و پناه بردن به جناب حق - جلّ جلاله .

قوله :

از شراب قهر چون مستى دهى * [ . . . ]

اينجا مراد از قهر ، غلبه است كه متضمّن بالغهء اوست .

قوله :

[ . . . ] * نيستها را صورت هستى دهى

يعنى ، ضعيفان را توانا كنى . و اگر از قهر ، غضب اراده كنيم ، حاصل معنى چنين باشد كه ، چون خواهى بر كسى قهر كنى ، معدومات را در ديدهء او موجودات و نيستيهانمايى تا از مستى خودپسندى و غرور ، ضايع و ابتر شود . و اين توجيه اليق و انسب است در اين مقام از توجيه سابق .

( 1 ) در نسخهء ق : با . ( 2 ) همان : شنود .