شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٩٢

« قاعده »

خلقت الاشياء كلها لاجلك » 89 نيز دليل است بر اين .

چو محبوسان به يك منزل نشسته * به دست عجز پاى خويش بسته

نشستى چون زنان در كوى ادبار * نمىدارى ز جهل خويشتن عار

دليران جهان آغشته در خون * تو سر پوشيده ننهى پاى بيرون

چه كردى فهم از اين دين العجائز * كه بر خود جهل مىدارى تو جائز

زنان چون ناقصات عقل و دين‌اند * چرا مردان ره ايشان گزينند

اگر مردى برون آى و نظر كن * هر آنچ آيد به پيشت زان گذر كن

مياسا يك زمان اندر مراحل * مشو موقوف همراه رواحل

خليل‌آسا برو حق را طلب كن * شبى را روز و روزى را به شب كن

اين بيت چند بر سبيل نصيحت و آداب طريقت خطابى است بر غير كامل ، مىبايد كه در زمان كه قوام سالم باشد از آفات ، جهد و سعى نمايد در طلب آفات ، لقوله تعالى : « لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » 90 و طلب مال و جاه و طلب مآلا ، يعنى مانع طلب ما فات كه آن معارف وجدانيه است ، نشود . كه مقصود از ايجاد مكنونات همين است ، زيرا كه در وقت پيرى و ناتوانى نه خدمت پير كامل مىتواند كرد ، و نه رياضت و مجاهده و توجه تام ميسر شود . و از اينجا مانده و از آنجا رانده ، « أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ » 91 وا حسرتا كه خرى زاد و خرى زيست و خرى مرد ، « نعوذ باللّه عن ذلك و من الجهل الجاهلين الى يوم الدين . » 92

ستاره با مه و خورشيد اكبر * بود حس و خيال و عقل انور

بگردان از همه اى راهرو روى * هميشه لا احب الا فلين گوى 93

اين هر دو بيت اشاره مىشود به سلوك ابراهيم پيغمبر عليه السلام ، و مقصود تنبيه سالك است بر آنكه از وهميه و خياليه را جز در وهم و خيال