شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٦٠

« در سبب نظم كتاب »

ولى بر وفق قول قايل دين * نكردم زو سؤال سايل دين 36

پى آن تا شود روشن‌تر اسرار * در آمد طوطى نطقم به گفتار 37

به عون و فضل و توفيق خداوند * بگفتم جمله را در ساعتى چند

دل از حضرت چو نام‌نامه درخواست * جواب آمد به دل كاين گلشن ماست

چو حضرت كرد نام نامه گلشن * شود زو چشم دلها جمله روشن

سؤال :

نخست از فكر خويشم در تحير * چه چيز است آنكه گويندش تفكر

جواب :

مرا گفتى بگو چه بود تفكر * كزين معنى بماندم در تحير

تفكر رفتن از باطل سوى حق * به‌جز و اندر بديدن كل مطلق

سؤال اول امير حسينى اين است ، كه تفكر چه چيز است ، شيخ محمود جواب مىفرمايد كه :

« تفكر رفتن از باطل سوى حق * بجز و اندر بديدن كل مطلق »

ببايد دانست ايدك اللّه به طريق مستقيم غير مغضوب كه موجودات ممكنه از روى صورت كه تعين و تشخص خارجى است ، باطل و فانىاند . و از روى معنى كه عبارت از حقيقت و ماهيت است ، حق باقى ، « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » 38 شاهد است . نزد شيخ تفكر عبارت از انتقال است ، از ظواهر موجودات ممكنه كه باطل و فانىاند ، به بواطن ايشان كه آن حقيقت و ماهيت ايشان است ، خواه به طريق ترتيب امور معلومه و خواه بر سبيل كشف و الهام ، به حيثيتى كه در ضمن هر فردى از افراد موجودات مشاهده و ملاحظهء مطلق تواند كرد ، كه مقيد همان مطلق