شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٤

تمثيل

سؤال 13 [ چه جزو است آنكه او از كلّ فزون است ؟ * طريق جستن آن جزو چون است ؟ ]

سؤال 13 [ چه جزو است آنكه او از كلّ فزون است ؟ طريق جستن آن جزو چون است ؟ ]

چه جزو است آنكه او از كلّ فزون است ؟ * طريق جستن آن جزو چون است ؟

جواب

جواب

وجود آن جزو دان كز كلّ فزون است ؟ * كه موجود است كلّ وين باژگون است

بود موجود را كثرت برونى * كه از وحدت ندارد جز درونى

وجود كل ز كثرت گشت ظاهر * كه او در وحدت جزو است ساتر

ندارد كل وجودى در حقيقت * كه او چون عارضى شد بر حقيقت

چو كل از روى ظاهر هست بسيار * بود از جزو خود كمتر به مقدار

نه آخر واجب آمد جزو هستى * كه هستى كرد او را زيردستى

وجود كل كثير واحد آيد * كثير از روى كثرت مىنمايد

عرض شد هيبتى كان اجتماعيست * عرض سوى عدم بالذّات ساعيست

به هر جزوى ز كل كان نيست گردد * كل اندر دم ز امكان نيست گردد

جهان كل است و در هر طرفة العين * عدم گردد « و لا يبقى زمانين »

دگرباره شود پيدا جهانى * به هر لحظه زمين و آسمانى

به هر لحظه جوان اين كهنه پير است * به هر دم اندرو حشر و نشير است

در آن چيزى دو ساعت مىنپايد * در آن لحظه كه مىميرد بزايد

و ليكن طامه الكبرى نه اين است * كه اين يوم العمل و آن يوم دين است

از آن تا اين بسى فرق است زنهار * به نادانى نكن خود را گرفتار

نظر بگشاى در تفصيل و اجمال * نگر در ساعت و روز و مه و سال

تمثيل

تمثيل

اگر خواهى كه اين معنى بدانى * ترا هم هست مرگ و زندگانى

ز هرچ آن در جهان از شيب و بالاست * مثالش در تن و جان تو پيداست

جهان چون تست يك شخص معيّن * تو او را گشته چون جان او ترا تن

سه گونه نوع انسان را ممات است * يكى هر لحظه و آن بر حسب ذات است

دو ديگر زان ممات اختيارى است * سيم مردن مر او را اضطرارى است

چو مرگ و زندگى باشد مقابل * سه نوع آمد حياتش در سه منزل

جهان را نيست مرگ اختيارى * كه آن را از همه عالم تو دارى

ولى هر لحظه مىگردد مبدّل * در آخر هم شود مانند اوّل