شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٢

قاعدة

ولى كارى كه از آب و گل آمد * نه چون علم است كان كار از دل آمد

ميان جسم و جان بنگر چه فرق است * كه اين را غرب گيرى و آن چو شرق است

از اينجا بازدان احوال و اعمال * نه نسبت با علوم قال با حال

نه علم است آنكه دارد ميل دينى * كه صورت دارد اما نيست معنى

نگردد علم هرگز جمع با آز * ملك خواهى سگ از خود دور انداز

علوم دين ز اخلاق فرشته‌ست * نباشد در دلى كو سگ سرشتست

حديث مصطفى آخر همين است * نكو بشنو كه البته چنين است

درون خانه‌اى چون هست صورت * فرشته نايد اندر وى ضرورت

برو بزداى روى تخته دل * كه تا سازد ملك پيش تو منزل

ازو تحصيل كن علم وراثت * ز بهر آخرت مىكن حراثت

كتاب حق بخوان از نفس و آفاق * مزيّن شو به اصل جمله اخلاق

اصول خلق نيك آمد عدالت * پس از وى حكمت و عفت شجاعت

حكيمى راست‌گفتار است و كردار * كسى كو متّصف گردد بدين چار

به حكمت باشدش جان و دل آگه * نه گر بز باشد و نه نيز ابله

به عفت شهوت خود كرده مستور * شره همچون خمود از وى شده دور

شجاع و صافى از ذلّ و تكبّر * مبرّا ذاتش از جبن و تهوّر

عدالت چون شعار ذات او شد * ندارد ظلم از آن خلقش نكو شد

همه اخلاق نيكو در ميان است * كه از افراط و تفريطش كران است

ميانه چون صراط المستقيم است * ز هر دو جانبش قعر جحيم است

به باريكى و تيزى موى و شمشير * نه روى گشتن و بودن برو دير

عدالت چون يكى دارد ز اضداد * همى هفت آمد اين اضداد ز اعداد

به زير هر عدد سرّى نهفت است * از آن درهاى دوزخ نيز هفت است

چنان كز ظلم شد دوزخ مهيّا * بهشت آمد هميشه عدل را جا

جزاى عدل نور و رحمت آمد * سزاى ظلم لعن و ظلمت آمد