شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٣١

قاعده فى الفكر فى الانفس

همه بر حكم داور داده اقرار * مر او را روز و شب گشته طلبكار

به اصل خويش يك ره نيك بنگر * كه مادر را پدر شد باز مادر

جهان را سر به سر در خويش مىبين * هر آنچ آمد به آخر پيش مىبين

در آخر گشت پيدا نفس آدم * طفيل ذات او شد هر دو عالم

نه آخر علت غايى در آخر * همىگردد به ذات خويش ظاهر

ظلومى و جهولى ضد نورند * و ليكن مظهر عين ظهورند

چو پشت آينه باشد مكدّر * نمايد روى شخص از روى ديگر

شعاع آفتاب از چارم افلاك * نگردد منعكس جز بر سر خاك

تو بودى عكس معبود ملايك * از آن گشتى تو مسجود ملايك

بود از هر تنى پيش تو جانى * وز او در بسته با تو ريسمانى

از آن گشتند امرت را مسخّر * كه جان هر يكى در تست مضمر

تو مغز عالمى زان در ميانى * بدان خود را كه تو جان جهانى

ترا ربع شمالى گشت مسكن * كه دل در جانب چپ باشد از تن

جهان عقل و جان سرمايهء تست * زمين و آسمان پيرايه تست

ببين آن نيستى كو عين هستى است * بلندى را نگر كو ذات پستى است

طبيعى قوّت توده هزار است * ارادى برتر از حصر و شمار است

وز آن هر يك شده موقوف آلات * ز اعضا و جوارح وز رباطات

پزشكان اندر آن گشتند حيران * فروماندند در تشريح انسان

نبرده هيچ كس ره سوى اين كار * به عجز خويش هر يك كرده اقرار

ز حق با هر يكى خطّى و قسمى است * معاد و مبدأ هر يك ز اسمى است

از آن اسمند موجودات قايم * بدان اسمند در تسبيح دايم

به مبدأ هر يكى زان مصدرى شد * به وقت بازگشتن چون درى شد

از آن در كآمد اول هم به در شد * اگر چه در معاش از در به در شد

از آن دانسته‌اى تو جمله اسما * كه هستى صورت عكس مسمّا

ظهور قدرت و علم و ارادت * به تست اى بنده صاحب سعادت

سميعى و بصير و حىّ و گويا * بقا دارى نه از خود ليك از آنجا

زهى اول كه عين آخر آمد * زهى باطل كه عين ظاهر آمد

تو از خود روز و شب اندر گمانى * همان بهتر كه خود را مىندانى

چو انجام تفكر شد تحيّر * بدينجا ختم شد بحث تفكر