شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٩

قاعده فى الفكر الآفاق

دهد حق مر تو را هر چون تون خواهى * نمايندت همه اشيا كما هى

به نزد آنكه جانش در تجلّى است * همه عالم كتاب حق تعالى است

عرض اعراب و جوهر چون حروفست * مراتب همچو آيات وقوفست

ازو هر عالمى چون سوره‌اى خاص * يكى زان فاتحه و آن ديگر اخلاص

نخستين آيتش عقل كل آمد * كه در وى همچو باى بسمل آمد

دوم نفس كل آمد آيت نور * كه چون مصباح شد در غايت نور

سيم آيت درو شد عرش رحمان * چهارم آيت الكرسى همىدان

پس از وى جرمهاى آسمانيست * كه در وى سوره سبع‌المثانيست

نظر كن باز در جرم عناصر * كه هر يك آيتى هستند باهر

پس از عنصر بود جرم سه مولود * كه نتوان كردن اين آيات معدود

در آخر گشت نازل نفس انسان * كه بر ناس آمد آخر ختم قرآن

مشو محبوس اركان و طبايع * برون آى و نظر كن در صنايع

تفكر كن تو در خلق سماوات * كه تا ممدوح حق گردى در آيات

ببين يك ره كه تا خود عرش اعظم * چگونه شد محيط هر دو عالم ؟

چرا كردند نامش عرش رحمان * چه نسبت دارد او با قلب انسان

چرا در جنبش‌اند اين هر دو مادام * كه يك لحظه نمىگيرند آرام ؟

مگر دل مركز عرش بسيط است * كه آن چون نقطه وين دور محيط است

برآيد در شبانروزى كم‌وبيش * سراپاى تو عرش اى مرد درويش

ازو در جنبش اجسام مدور * چرا گشتند يك ره نيك بنگر

ز مشرق تا به مغرب همچو دولاب * همىگردند دايم بىخور و خواب

به هر روز و شبى اين چرخ اعظم * كند دور تمامى گرد عالم

وزو افلاك ديگر هم بدين‌سان * به چرخ اندر همىباشند گردان

ولى بر عكس دور چرخ اطلس * همىگردند اين هشت مقوّس

معدل كرسى ذات البروج است * كه آن را نه تفاوت نه فروج است

حمل با ثور و با جوزا و خرچنگ * برو بر او همچو شير و خوشه آونگ

و گر ميزان و عقرب پس كمانست * ز جدى و دلو و حوت آنجا نشانست

ثوابت يك هزار و بيست و چارند * كه بر كرسى مقام خويش دارند

به هفتم چرخ كيوان پاسبان است * ششم برجيس را جاى و مكان است

بود پنجم فلك مريخ را جاى * به چارم آفتاب عالم‌آراى

سيم زهره دوم جاى عطارد * قمر بر چرخ دنيا گشت وارد

زحل را جدى و دلو و مشترى باز * به قوس و حوت كرد انجام و آغاز

حمل با عقرب آمد جاى بهرام * اسد خورشيد را شد جاى آرام

چو زهره ثور و ميزان ساخت گوشه * عطارد رفت در جوزا و خوشه

قمر خرچنگ را هم‌جنس خود ديد * ذنب چون رأس شد يك عقده بگزيد

قمر را بيست و هشت آمد منازل * شود با آفتاب آنكه مقابل