شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢١
الف - گلشن راز معروف‌ترين اثر شيخ محمود شبسترى
چو محسوس آمد اين الفاظ مسموع * نخست از بهر محسوس‌اند موضوع
ندارد عالم معنى نهايت * كجا بيند مر او را لفظ غايت
هر آن معنى كه شد از ذوق پيدا * كجا تعبير لفظى يابد او را
چو اهل دل كند تفسير معنى * به مانندى كند تعبير معنى
كه محسوسات از آن عالم چو سايه است * كه اين چون طفل و آن مانند دايه است
به هر حال رمز در گلشن راز محدود به اعضاى جسمانى و زيباييهاى صورى معشوق نيست ، بلكه از اشياء و موجودات واقعى تا اشياء و موجودات و شخصيتهاى دينى و اساطيرى را نيز شامل مىشود ، بدين سبب مىتوان اين اثر را يكى از بهترين آثار رمزى - عرفانى به شمار آورد .
به طور كلى گلشن راز كتابى فلسفى ، عرفانى و كلامى است كه در توضيح به سؤالات سيد حسين غورى هروى سروده شده است .
اين كتاب با مقدمه‌اى درباره ذات واحد بارى تعالى و شرح مختصرى در چگونگى سرودن اين منظومه شروع مىشود ، و پس از آن به توضيح سؤالات مطرح شده مىپردازد .
در پاسخ سؤال اول كه مىپرسد :
« نخست از فكر خويشم در تحير * چه چيز است آنكه گويندش تفكر »
شيخ در جواب مىگويد ، تفكر بر دو نوع است . يكى استدلال منطقى و ديگر معرفت روحانى . طريق نخست غير علمى است ، چون ادراك و عقل نمىتوانند به ماوراى مظاهر برسند ، و ذات نامرئى و ماوراى فهم را كه در زير آن‌ها جارى و سارى است ، درك كنند ، به همين سبب هر چه فلاسفه دربارهء خدا اظهار نظر مىكنند ، تنها عدم استعداد آنان را به درك او به اثبات مىرساند .
كسى كو عقل دورانديش دارد * بسى سرگشتگى در پيش دارد