شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢

« قاعدة الفكر فى الآفاق »

سلك معنى كشيده :

صياد ازل چو دانه در دام نهاد * مرغى بگرفت و آدمش نام نهاد

هر نيك و بدى كه مىرود در عالم * خود مىكند و بهانه بر عام نهاد 194

بخارى مرتفع گردد ز دريا * به امر حق فروبارد به صحرا

شعاع آفتاب از چرخ چارم * بر او افتد شود تركيب با هم

كند گرمى دگر ره عزم بالا * در آويزد به دو آن آب دريا

چه با ايشان شود خاك و هوا ضم * برون آيد نبات سبز و خرم

غذاى جانور گردد ز تبديل * خورد انسان و يابد باز تحليل

شود يك نطفه و گردد در اطوار * وز آن انسان شود پيدا دگربار

[ ابيات فوق از متن اصلى پاك شده‌اند ولى شرح آن در متن محفوظ مانده است . ]

از اوّل تمثيل تا اينجا كه چو نور نفس گويا بر تن آيد ، بيان تجلى للوجود است ، نور نفس گويا بر تن آمد ، آمدن عبارت از نفخ روح است ، « وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي » 195 اشارت به اين معنى است .

شود طفل و جوان و كهل و كم‌پير * بداند علم و راى و فهم و تدبير

اين اشارت است به تجلى للقلوب .

رسد آنگه اجل از حضرت پاك * رسد پاكى به پاكى خاك با خاك

رسيدن اجل عبارت از رجوع است به وحديت ذاتى ، چون مركب راجع نشود به وحدت ذاتى ، اجزاى مركب هر يك قرار گيرد به مركز خويش ، چنان كه خود مىفرمايد ؛

رود هر يك ز ايشان سوى مركز * كه نگذارد طبيعت خوى مركز

چون اطوار سير وجود و احوال سير و سفر قلوب انسان را بر سبيل اجمال وانمود ، قياس بر اين اطوار سير و احوال سفر اجزاى مركبات عالم را بر سبيل تمثيل و اجمال بيان مىكند ، مىگويد كه ؛