شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨

« قاعدة الفكر فى الآفاق »

مضمون و فحواى « أَوْفُوا بِعَهْدِي » 168 مخير است از عهد ازلى .

اگر تو ديده‌اى حق را در آغاز * در اينجا هم توانى ديدنش باز

يعنى اگر در ازل ترا مشاهدهء جمال حق نصيب و ميّسر شده است به حسب استعداد و قابليت بالقوه ، در اينجا كه مرتبه فعل است و وجود انسانى هم توانى ديدنش ، باز اين معنى كه خود را مظهر افعال او بدانى و بس . « وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى » 169 مشعر است بر اين .

صفاتش را ببين امروز اينجا * كه تا ذاتش توانى ديد فردا

يعنى صفات و علم و قدرت و ارادت و سمع و بصر و كلام است در اينجا كه تعين انسانى است ، ظاهر ببين ، كه تا فرداى قيامت كبرى كه آن قيام و اطلاع تست بر حقيقت تو ، ترا حاصل شود . و چون اين جان بر تو روشن شود ، ذات پاكش را توانى ديد امروز اينجا ، كه وجود كامل است در مرتبه كمال جامعيت . كما قال المحقق بلسان الحق :

هر كه اينجا آشناى ما نشد * بازماند تا ابد بيگانه‌اى

يعنى هر كه در وجود انسان كامل مشاهدهء حق به تمام صفات ننمود ، تا ابد كه نهايت دوره وجود اوست ، بيگانه باشد از حق « من رانى فقد رأى الحق » 170 مصداق اين معنى است .

و گرنه رنج خود ضايع مگردان * برو بنيوش لا تهدى ز قرآن 171

يعنى اگر مشاهدهء حق به تمام صفات بتوانى كرد در وجود انسان كامل ، رنج طلب و سعى خود ضايع مگردان ، كه پى به مسماى او نتوانى برد .

از اينجا برد بايد چشم روشن * و گر خود باشد آن چون چشم سوزن

معنى تمثيل همان است ، كه گفته شده .

ندارت باورت اكمه ز الوان * و گر صد سال خوانى نقل و برهان