شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ١٢١

« قاعدة الفكر فى الآفاق »

يعنى مجموع اين هر دو من حيث هو هو در صورت جامع منم ، نه تنها با من هر يكى .

به لفظ من نه انسان است مخصوص * كه تا گويى بدان جان است مخصوص

چنان كه گفته شد كه هرگاه هستى مطلق قابل اشارت شود ، به لفظ من تعبير مىكنند از آن هستى مطلق .

يكى ره برتر از كون و مكان شو * جهان بگذار و خود در خود جهان شو

مقصود آنكه سير و سلوك به حسب علم و معرفت و ديدهء كشف و يقين بايد ، نه به حسب عقل جزوى و استدلال ، و تا برتر از كون و مكان نشوى ، خود در خود جهان نتوانى شد ، زيرا كه تا نفس و وجود خود را ندانى ، همه را بر سبيل تفصيل ندانى ، جهان و وجود خود بايد دانست تا از آن سير وجود موجود و معدوم معلوم شود ، « من عرف نفسه فقد عرف ربه » 141 كما قال المحقق .

از اينجا برد بايد چشم روشن * اگر خود باشد آن چون چشم سوزن 142

غرض شيخ منع استدلال است ، از احوال جهان ظاهر و تغيير آن .

ز خط و همى و هاى هويت * دو چشمى مىشوى در وقت رؤيت

يعنى حكيم فلسفى را در وقت رؤيت جهان متغير ز خط و همى كه آن تعين شخصى است ، و هاى هويت كه اشارت به حقيقت و ماهيت است ، دو چشم پيدا مىشود ، به يكى ممكن الوجود مىبيند ، و به يكى ديگر واجب الوجود . و فى نفس الامر وجود من حيث هو هو يكى بيش نيست ، و او دو مىبيند ، به جهت آنكه نمود را از بود نمىداند .

نماند در ميانه رهرو و راه * چو هاىوهو شود ملحق به اللّه

مراد به هاى هو ، حق مطلق است كه محيط باشد به جميع موجودات به صفات سنيّه كامله . زيرا كه هاهاى هوست ، اگر آن معتقد سالك كه « هو »