شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ١١٤

« قاعدة الفكر فى الآفاق »

مشتمل است . مثل آن است كه اگر پشت آيينه تاريك و مكدر نباشد ، صورت اشيا از طرف عكس ظاهر و هويدا نگردد ، پس مكدر آيينه كه به مرتبهء ظلم و جهل است ، سلب ظهور صفت ديگر شده باشد ، شيخ ظهور اسماى متقابله را به اين امر محسوس ، تمثيل و توضيح فرمود از جهت تفهيم و تنبيه سالك .

شعاع آفتاب از چارم افلاك * نگردد منعكس جز بر سر خاك

اين بيت هم مؤيد و مقوى معنى سابق است ، و مجموع اين هر سه بيت تمهيد مقدمه است ، و آن مقدمه اين است كه مىگويد ؛

تو بودى عكس معبود ملايك * از آن گشتى تو مسجود ملايك

عكس اينجا به معنى مظهر است ، يعنى انسان است مظهر نام حق ، و وجود مطلق از اين جهت مظهر توجه و سجود ملايك شد ، كه اگر اتم از وى موجود مىبودى ، اللّه تعالى مجموع ملايك كه مقرب درگاهند ، امر نكردى ، و اشاره نفرمودى به توجه و سجود او ، و دلايل بر ختميت مجموع كمال او از قرآن و احاديث قدسى و حديث نبوى بسيار است ، و ايراد مجموع موجب تطويل است .

قال اللّه تعالى « يا ابن آدم خلقت الاشياء كلها لاجلك و خلقنك لاجلى و انت تفر منى » 129

و قال اللّه تعالى « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » 130

موجودى كه حق تعالى در حق او مىفرمايد ، كه خلق جميع موجودات از براى وجود اوست ، و هيچ موجودى را به غير او قابليت حمل امانت حق نيست ، كه هر دو گواه گواهى مىدهند بر آنكه « اتم » و « اكمل » از