خلاصه شرح تعرف ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٢

باب الثانى و الستين - شست « 1 » و دوم فى صفة العارف « 2 »

حق تعالى توفيق خواهد . باشد كه دريا قطع كند و به مقصود رسد .

باز گفت : ابو سودا پرسيد مر حسين منصور « 1 » را كه عارف را وقت باشد ؟

و وقت به زبان اين طايفه عبارت از حالى باشد كه اندر سر بنده پديد آيد كه او را با آن حال آرام باشد . سؤال كرد كه عارف را شايد كه او را وقتى باشد كه با آن وقت آرام گيرد . گفت : نشايد . از بهر آن كه وقت صفت صاحب وقت است و هر كه با صفت خويش آرام گيرد او را صحبت با خويشتن است و هر كه را با خويشتن صحبت باشد او را با حق تعالى صحبت نباشد . و نيز وقت غير حق تعالى است و عارف را با غير حق تعالى آرام نباشد . و نيز هر كه آرام گرفت طلب به جاى ماند و به جاى ماندن طلب حق تعالى اعراض است از حق تعالى و معرض از حق تعالى به نزديك اين طايفه برابر بت‌پرست است .

پس ابو السودا ديگر سؤال كرد كه چرا چنين است ؟ گفتا از بهر آن كه وقت فرجتى است كه صاحب وقت اندر آن فرجت نفس زند از اندوهان خويش . و معرفت موج‌هاست كه بپوشاند و بر آرد فروبرد و عارف را وقت وى سياه بود و تاريك . يعنى از طلب فرود ايستادن روى نيست و طلب علت وجود نيست و مر وجود مطلوب را نهايت نيست و عارف از اندوه طلب و نايافت مطلوب او را قرار آرام نباشد . چون در عظيمى بلا هلاك خواهد شدن ، حق تعالى اندر سر وى چيزى پديد آرد كه مشغول گشتن سر وى بدان چيز او را از آن بلا نگاه دارد و غايب گرداند ، آن تنفس سر باشد . و اين چنان است كه ناله اندر بلا و گريه اندر مصيبت ، صاحب بلا و مصيبت را راحت دهد . اكنون حسين بن منصور چنين همىگويد كه چون معرفت درست باشد مر عارف را اين وقت روا نباشد از بهر آن كه تنفس سر اندر معرفت اعراض است از معرفت

( 1 ) - در التعرف ص 137 نامى از حسين منصور در ميان نيست و به جاى آن : بعض الكبار است .