خلاصه شرح تعرف ( فارسى ) — الصفحة ١٦٩

باب حادى [ و ] عشرون - بيست و يكم اختلفوا فى المعرفة نفسها ما هى « 1 »

گشاده گشتن باطن وى ، معرفت است . و گفت عامهء مؤمنان را عالم شايد خواندن و جز خاص اولياء را عارف نشايد خواندن .

و شيخ ابو بكر وراق گفت رحمة اللّه عليه كه : معرفت آن است كه چيزها را به صورت و نشان دانى و صورت و نشان ، دانستن ظاهر است .

باز علم آن است كه چيزها را به حقايق دانى و حقايق ، باطن است .

پس اين سخن بر ضد سخن اول است .

شيخ ابى سعيد خراز گفت رحمة اللّه عليه : معرفت خداى تعالى علم جستن خداى است عز و جلّ پيش از يافتن وى ، باز علم به خداى تعالى از پس يافتن است . پس علم باريك‌تر است و پنهان‌تر است از معرفت .

و فارس بغدادى گفت رحمة اللّه عليه : معرفت آن است كه عارف مستوفى گردد اندر مشاهدهء معروف و مستوفى آن باشد كه او را به تمامى از وى ستده باشند . يعنى چون بنده را معرفت به كمال رسد صفات وى از وى به تمامى بستاند .

چنان غلبه گيرد مشاهدت معروف بر سر وى كه از كل معانى و صفات خويش فانى گردد .

و گفت معرفت خرد داشتن همه قدرها است مگر « 1 » قدر خداى تعالى و با قدر خداى تعالى هيچ قدر نبيند .

ذو النون را گفتند خداى را به چه شناختى ؟ گفت من هرگز آهنگ نكردم به معصيتى الا چون بزرگى خداى تعالى ياد كردم شرم داشتم و به جاى ماندم . يعنى شناختن وى قرب خداى را به وى دليل كرد بر معرفت خويش ، چون معرفت درست گردد پس سر « 2 » شاهد گردد

( 1 ) - در متن خلاصه بعد از : مگر كلمهء : بر آمده است كه با توجه به معنى و شرح تعرف ص 149 ج 2 حذف شد . ( 2 ) - كلمهء : سر در خلاصه محو بود .