خلاصه شرح تعرف ( فارسى ) — الصفحة ١٥٨

باب العشرون - بيستم قولهم فى معرفة اللّه عز و جلّ « 1 »

خود را به ايشان آشنا گرداند تا او را هم به وى بشناسند و چيزها را كه به ايشان آشنا گرداند به خود گرداند تا چيزها را به وى شناسند نه او را به چيزها . كما قال ابراهيم عليه السلام : « لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ « 1 » » اين ترك مصنوع بود تا به صانع راه برد . لا احب ترك و تبرا بود ، چنگ اندر آن زد كه او را افول نبود .

و معرفت تعريف آن است كه بنمايد آثار قدرت خويش اندر كنارهاى عالم و اندر تن‌هاى ايشان . باز اندر ايشان لطفى حادث كند كه بر آن لطف چيزها مر ايشان را دلالت كند كه مر ايشان را صانعى است .

و اين معرفت عامهء مؤمنان است ، و آن اول معرفت خواص و همه مر او را نشناختند به حقيقت مگر هم به وى ، چنان كه محمد واسع گفت : هيچ چيز نديدم الا خداى را عز و جلّ اندر وى بديدم . ديگرى گفت : هيچ چيز نديدم مگر خداى تعالى پيش از وى بديدم .

يعنى صنع بر صانع دليل است ، لطافت صنع صانع ، اندر وى ببينى بلكه همه چيزها را به وى بينى .

و ابن عطا گفت رحمة اللّه عليه : عوام را به خويشتن شناسا گردانيد به خلق خويش كما قال اللّه تعالى : « أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ » « 2 » الى آخر .

و خاص را به كلام و صفات خويش كما قال اللّه تعالى :

« أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ » « 3 » و : « وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ » « 4 » ، « وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها » « 5 » .

و الى الانبياء بنفسه كما قال اللّه تعالى : « وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ »

( 1 ) - سورهء 6 انعام آيهء 76 ( 2 ) - سورهء 88 غاشيه آيهء 17 ( 3 ) - سورهء 4 نساء آيهء 84 ( 4 ) - سورهء 17 اسرى آيهء 82 ( 5 ) - سورهء 7 اعراف آيهء 180