خلاصه شرح تعرف ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢

باب تاسع عشر - نوزدهم قولهم فيما كلّف اللّه البالغين « 1 »

پس دليل آورد اين را از حديث رسول عليه السلام : من عمل بما علم ورثه اللّه علم ما لم يعلم . عمل مجاهدات ظاهر است و علم مشاهدات باطن ، قال اللّه تعالى : « وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » « 1 » .

مجاهدات ظاهر را است و هدايت باطن را ، و قال اللّه تعالى :

« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ » « 2 » .

مجنون را پرسيدند : أ تحبّ ليلى قال لا . قيل و كيف ذاك ؟ قال لان المحبة ذريعة الوصلة فاذا وقعت الوصلة ارتفعت الذريعة فانا ليلى و ليلى انا .

قال يحيى [ بن ] معاذ : لن يصل الى قلبك روح المعرفة و له قبلك « 3 » حق لم توده . و گفته‌اند : الجفاء يسلب لذة المعرفة .

و قال الجنيد قدس اللّه روحه : ان اللّه تعالى يعامل عباده فى الآخر على حسب ما عاملهم فى الاول . بدان مقدار كه به اول قسمت رفته است به همان مقدار به آخر معاملت باشد . اگر اول قسمت فضل است آخر معاملت بر فضل باشد و اگر اول قسمت عدل آمده است آخر معاملت بر عدل باشد . محال بود كه ذات چيزى كه به خود قايم نبود به مراد غير قايم بود ، باز صفات وى و افعال وى كه تبع ذاتند به خود قايم بوند .

و گفت آغاز با دوستان خود به كرم كرد باز امر به رحم كرد باز وعده به فضل كرد باز بر آن چه وعده كرد بفزايد به كرم . اول بنا كرم نهاد و آخر باز كرم باز آورد .

و گفت هر كه ببيند برّ قديم او را آسان شود بر وى گزاردن امر

( 1 ) - سورهء 29 عنكبوت آيهء 69 ( 2 ) - سورهء 5 مائده آيهء 35 . ( 3 ) - به جاى : قبلك حق كه اعراب آن در خلاصه به همين ترتيب است در متن عربى التعرف ص 62 : عليك حق آمده و در شرح تعرف ص 88 جلد دوم : عندك حق