خلاصه شرح تعرف ( فارسى ) — الصفحة ٩٣

باب يازدهم - حادى عشر « 1 » فى القدر و خلق الافعال

وى است هم چنان كه خالق اجسام وى است .

و گفت نيز معلوم است كه افعال بيشتر است از اعيان . پس اگر حق تعالى خالق اعيان است و بندگان وى خالق افعال ، پس خلق اولىتر باشند به صفت مدح در خالقيت از خداى تعالى ؛ چون اين باطل است ، درست شد كه جز خداى تعالى خالق نيست . و نيز گفت چون خالق افعال بنده باشد ، خلق بنده بيشتر باشد از خلق خداى تعالى ، اگر چنين باشد پس قدرت بندگان تمام‌تر بود و خلق ايشان بيشتر از خداى تعالى و قد قال اللّه تعالى : « جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » « 1 » نفى كرد كه باشد غير او خالقى . و قوله تعالى « وَ قَدَّرْنا فِيهَا السَّيْرَ » « 2 » گفت رفتن بندگان را اندازه ما كرديم . و قوله تعالى : « وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ » « 3 » خود را خالق اعمال ما گفت هم چنان كه خالق ما گفت . و گفت : « مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ » « 4 » دليل گشت كه خالق شر وى است ، هم چنان كه خالق خير وى است .

و قال اللّه تعالى : « وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا » « 5 » اى خلقنا الغفلة فيه . و قال اللّه تعالى : « وَ أَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ » « 6 » و اخبر ان قولهم و سرهم و جهرهم خلق له .

عمر گفت يا رسول اللّه چه بينى اين كارى كه مىكنيم بر چيزى است كه از وى فارغ گشته‌اند يا از خويشتن همى آغاز كنيم ؟ فرمود كه بر كارى كه از وى فارغ گشته‌اند .

عمر گفت : بر آن تكيه نكنيم و كار به جاى نمانيم ؟

مصطفى فرمود صلوات اللّه عليه كه كار كنيد كه بر هر كسى آن آسان

( 1 ) - سورهء 13 رعد آيهء 16 ( 2 ) - سورهء 34 سبا آيهء 18 ( 3 ) - سورهء 37 صافات آيهء 96 ( 4 ) - سورهء 113 فلق آيهء 2 ( 5 ) - سورهء 18 كهف آيهء 28 ( 6 ) - سورهء 67 ملك آيهء 13