دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٢

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

گويا اين دو و مصنّف ما ، هر سه ، يك مفهوم را در نظر داشته‌اند ، ولى اسفراينى و نسفى در پارسى كردن مراد خويش كامياب‌ترند .

( 1240 ) 83 / 11 « سوگند » .

چنين حركتگذارى گرديده در دستنوشت ؛ و بس نزديك است به تلفّظ اوستايى واژه ( :

saokenta

) ( نگر : فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، زير « سوگند » ) .

( 1241 ) 83 / 11 و 12 « . . . حكم مر منافق را بر يهودى » .

( گ . ) از سياق تازى اثر پذيرفته ؛ شرح آن در همين يادداشتها گذشته .

( 1242 ) 83 / 17 « ( 163 ) بر » .

در اين جايگاه عكس ما بس ناروشن است . نمىدانيم « بر » است يا « از » .

( 1243 ) 83 / 18 و 19 « زجر فرماى » .

« زجر » : به فتح اوّل و سكون دوم ، در عربى به معناى « دور كردن و راندن » و نيز « باز داشتن » است و در ادبيّات فارسى نيز نخست به همين معاني بوده است : « أمن راهها و قمع مفسدان و زجر متعدّيان به سياست منوط [ است ] » ( كليله و دمنه ) ؛ « آيات قرآن . . . مكلّفان را زجر مىكند از معاصى بر وجه لطف » ( تفسير ابو الفتوح ) ؛ « او را ( كودك را ) از آداب بد زجر كنند ، كه كودك در ابتداى نشو و نما أفعال قبيحه بسيار كند » ( اخلاق ناصري ) . امّا اين كلمه در فارسى معمولا به معناى « رنج و آزار شديد » به كار مىرود و در قديم هم به اين معنا به كار رفته . ( نقل به اندكى تلخيص از : غلط ننويسيم ، ص 219 ) .

ناگفته پيداست كه براى « زجر فرماى » متن ما ، معناى باز داشتن و منع كردن مناسب به نظر مىرسد .

( 1244 ) 83 / 19 « به مثل » .

فتحه و سكون باء و ثاء ، در دستنوشت ، ظ . به همان قلم ثانى است .

( 1245 ) 84 / 9 « گفته‌اند : حاطب بن . . . » .

در تفسير شيخ ابو الفتوح - نوّر اللّه مرقده - ( چ شعرانى ، ج 3 ، ص 430 ) مىخوانيم :

« صالحي گفت ثعلبة بن حاطب و ديگران گفتند حاطب بن أبى بلتعه » .

( 1246 ) 84 / 12 « تا نزد تو آيند » .

از « آيند » در عكس ما نقطه‌هاى « ي » و دو حرف واپسين پيداست . از لحاظ اندازهء بخش ناخوانا در دستنوشت ، درست مىآيد كه « آيند » بخوانيم .

« تا » هم واضح است كه در اينجا يعنى « تا آنكه » ؛ و سنج : تفسير شيخ ابو الفتوح - قدّس سّره - ، چ شعرانى ، ج 3 ، ص 427 .

در اين « تا » و طرز معنا كردن جمله باريك نگرى شود ، مبادا كه كژتابى حاصل گردد .

( 1247 ) 84 / 15 « تنگيى » .

در دستنوشت به عادت كتابتى كهن مورد استفادهء كاتب ، « تنگى » كتابت شده است و يك « ء » روى « ى » گذاشته شده .

( 1248 ) 84 / 18 « انّ منكم » .

در دستنوشت « ان » بوده ، ( ظ . با قلمى ديگر ) به « انّ » إصلاح كرده‌اند . نيز نگر : يادداشت ما در اين مورد -