دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٨

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

نامور كه در يادداشتى كوتاه نبايد درين تعليقات در بارهء وى سخن گفت .

خواهندگان بنگرند به :

دائرة المعارف بزرگ إسلامي ، ج 5 ، مقالهء « ابو ذر غفارى » ( صص 475 - 480 ) .

در تداول فارسى امروز ، « أبو ذر » را معمولا بىتشديد راء تلفّظ مىكنند ولى در اصل راء آن مشدّد است .

صاحب القاموس المحيط مىگويد : « الذّرّ : صغار النمل و . . . و أبو ذرّ جندب بن جنادة . . . » ( ج 2 ، ص 49 ) .

( 1140 ) 71 / 1 « بربذه » .

در دستنوشت : « بريذه » ( ؟ ، بريذه ؟ ) .

در تاريخنامه‌ها گفته‌اند أبو ذر - رضوان اللّه عليه - به « ربذه » تبعيد گرديد . ( نگر : دائرة المعارف بزرگ إسلامي ، ج 5 ، ص 477 ) .

( 1141 ) 71 / 1 « مروانرا - لعنه الله - كى » .

« مروان بن حكم » : در خلافت عثمان وزير و مشاور او بود . در جنگ جمل به هوادارى عايشه جنگيد .

به سال 64 ه . ق . در دمشق به خلافت رسيد . به سال 65 ه . ق . مرد . حكومت آل مروان - از بنى اميّه - با او شروع شد .

( نگر : فرهنگ فارسى ، معين ، بخش اعلام ) .

مروان با اهل البيت - عليهم السّلام - دشمنى مىورزيده و مفاسد زيادى از او سر زده كه شيعه و سنّى باز گفته‌اند .

نزد شيعه و دوستداران خاندان وحى - عليهم السّلام - ، مروان ملعون است ؛ لعنه اللّه .

مرحوم محدّث قمى - قدّس اللّه روحه - در سفينة البحار ( الجزء الثّانى ، ص 536 و 537 ) شرح قابل توجّهى در بارهء مروان - لعنه اللّه - و ملعونيّت او نوشته است .

براى برخى آگاهيهاى كلّى در بارهء مروان ، نگر : المعارف ، ابن قتيبة ، حقّقه و قدّم له : دكتور ثروت عكاشة ، صص 353 - 355 .

( 1142 ) 71 / 2 « و فرزندان وى » .

به سنجش معنا ، پس از وى « بود » مىبايد ؛ خواه حذف به تعمّد و وقوف باشد ، خواه به سهو ، حذف نادلپذيرى است .

( 1143 ) 71 / 2 « او را از مدينه بيرون كرده بوذ » .

در تاريخنامهء طبرى مىخوانيم : « [ ( عثمان ) ] مروان بن الحكم را كه پيغمبر - عليه السّلام - او را برانده بود كه مرتد گشته بود ، او را بياورد و وزيرى خويش او را داد . » ( تاريخنامهء طبرى ، گردانيدهء منسوب به بلعمى ، به تصحيح و تحشيهء محمّد روشن ، ج 1 ، ص 593 ) .

( 1144 ) 71 / 3 و 4 « عبد اللّه مسعود را به زخم چوب كشته . . . سوخته » .

نگر : كشف المراد ( صحّحه و . . . : الأستاذ حسن زاده الآملى ) ، ص 380 .

در مناظرة يوحنّا مع علماء المذاهب الأربعة آمده :

« و ضرب [ ( عثمان ) ] ابن مسعود حتّى مات و أحرق مصحفه ، و . . » ( مناظرات في الإمامة ، ص 487 ) .

محقّق محترم متن ، آقاى عبد اللّه الحسن ، ذيل « ضرب ابن مسعود » در حاشية آورده‌اند : « نهج الحقّ ص