دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٠

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

« او اين قطعه - كه آثار مردى از معاني آن ظاهر و لايح است - أنشأ كرد . » ( لباب الألباب ) .

( نقل بتلخيص از : فرهنگ فارسى ، دكتر معين ) .

مصنّف - أعلى اللّه مقامه - ، با قرينه ساختن « واضح » و « لايح » ، آرايه گرى كرده است .

( 1095 ) 66 / 21 « آنانك درين آيت و حديث تأويل مىگويند عناد محض است . » .

عبارت متن نظير برخى عبارتهاى گفتارى امروزى است ، و طبعا مراد اين است كه : « [ عملشان ] عناد محض است . » .

( 1096 ) 67 / 7 « در مىگذارند » .

« در گذاشتن » : عفو كردن ، بخشودن .

« هر چه با من كرديد در گذاشتم و هر چه با خداى كرديد شفيعتان باشم تا در گذارد » . ( ترجمه و قصّه‌هاى قرآن ، ج 2 ، ص 1407 ) .

( به نقل از : فرهنگ ترجمه و قصّه‌هاى قرآن ، تحقيق و تدوين : دكتر صبّاغيان ) .

شايان ذكرست كه ريخت ديگر اين مصدر ، يعنى « اندر گذاشتن » ، هم در فارسى قديم به كار رفته و به همين معناست :

« اندر گذاشت خداى از آنچ گذشت » ( در ترجمهء عبارت شكوهمند : « عفا اللّه عمّا سلف » ( المائدة ، 95 ) ؛ از : سورهء مائدة از قرآن كوفى كهن با ترجمهء استوار پارسى ، به اهتمام دكتر رجائي ، ص 84 ) .

( 1097 ) 67 / 13 « فتيل و نقير و قطمير » .

حضرت شيخ ابو الفتوح رازى - أعلى اللّه مقامه - را در اين موضوع افادتى است ؛ نگر : تفسير شيخ ابو الفتوح رازى - طاب ثراه - ( چ شعرانى ) ، ج 3 ، ص 408 .

( 1098 ) 67 / 16 « وسخ » .

« وسخ » : چرك ، ريم . ( فرهنگ فارسى ، دكتر معين ) .

شيخ ابو الفتوح - قدّس سرّه - در تفسيرش ( چ شعرانى ، ج 3 ، ص 408 ) در قرينهء اين موضع متن ما ، بدرست ، « چرك و شوخ » نوشته كه همانا پارسى « وسخ » باشد .

( 1099 ) 67 / 21 « آثام » .

« آثام » : جمع اثم ؛ گناه‌ها ، بزه‌ها . ( فرهنگ فارسى ، دكتر معين ) .

در راحة الصّدور مىخوانيم :

« هر كه تن خوذ را دوست دارذ آثام بگذارذ و هر كه فرزند را دوست دارد بر أيتام رحمت آرذ » ( ص 118 ) .

( 1100 ) 67 / 24 « حيىّ ابن اخطب » .

در دستنوشت : « حيّى » ( با تشديد بر ياء ميانى مفتوح ) ؛ به نظر مىرسد سهل انگارى كاتب در بدقّت جاى دادن حركات و نزديك نوشته شدن حروف كلمات كه مجالي فراخ براى حركتگذارى نگذاشته است ، پديد آمدن اين ريخت را باعث آمده .

ضبط ما را سنج با : خلاصهء سيرت رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - ، با مقدّمه و تصحيح أصغر مهدوى و مهدى قمى نژاد ، ص 194 و 226 .

( 1101 ) 67 / 25 « موسم » .

دوست دانشور و همسخن بسياردان ، حضرت آقاى ابراهيم سپاهانى - حفظه اللّه تعالى - ، در بارهء