دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٠

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

( 937 ) 50 / 22 « عدوتى . . . » .

نگر : المختار من صحاح اللّغة ، ص 331 .

( 938 ) 51 / 2 « بوذى » .

« بوذى » ريختى است « بوديد » .

بنگريد پيشگفتار مصحّح را .

( 939 ) 51 / 3 « ابو عبيد » .

« ابو عبيده » : قاسم بن سلام ، اديب فاضل لغوى و مفسّر غريب الحديث . در سال 150 به هرات متولّد شد .

در عنفوان جوانى مشغول تحصيل شد چون در فضائل و فنون تبحّرى يافت ، قاضى طرطوس گرديد .

مجلّدات بسيار در تفسير آيات قرآن كريم و توضيح مشكلات حديث تأليف كرده است . به سال 224 در مكّه در گذشت .

( نقل بگزينش از : هدية الأحباب ، ص 32 و 33 ) .

( 940 ) 51 / 4 « حرف . . . يعنى : طرف » .

نگر : المختار من صحاح اللّغة ، ص 99 ( ذيل : « ح ر ف » ) .

( 941 ) 51 / 5 « بامان » .

در دستنوشت ، حرف يكم ( ظ . ) دو نقطة دارد .

( 942 ) 51 / 7 « غلّ و غشّ » .

در دستنوشت ، شايد حركتگذارى به قلمى ديگر باشد .

« غلّ » يعنى « كينه و عداوت و دشمنى و . . . » ، و « غشّ » يعنى « خيانت كردن و خدعه كردن و كدورت و . . . » . ( نگر : فرهنگ فارسى معين ) .

( 943 ) 51 / 11 « در « من » خلاف كرده‌اند . بعضى گفته‌اند : بيانراست . . . » .

در بارهء « من » ، نگر : مغنى اللّبيب ، صص 419 تا 425 .

( 944 ) 51 / 19 « . . . ؛ اى : عظيم يوم تبيضّ وجوه ؛ . . . » .

( گ . ) در دستنوشت نخست « بعظيم » بوده ، سپس - با قلم اصلى يا قلم ديگر - به « عظيم » بدل شده .

( 945 ) 51 / 21 « حقيقت » .

چنين بر مىآيد كه مصنّف - على اللّه مقامه - « حقيقت » را در معناى اصطلاحىاش نزد بلاغيان ، به كار برده باشد ؛ در اين معنا « حقيقت » مقابل « مجاز » است .

در تلخيص المفتاح خطيب قزوينى مىخوانيم :

« الحقيقة الكلمة المستعملة فيما وضعت له في اصطلاح التّخاطب ، و الوضع تعيين اللّفظ للدّلالة على معنى بنفسه ، فخرج المجاز لأنّ دلالته بقرينة دون المشترك ، . . . » . ( شرح المختصر ، ج 2 ، ص 58 و 59 و . . . ) .

نيز نگر : التّعريفات ، ص 40 ، ذيل « الحقيقة » .

( 946 ) 51 / 22 « ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا » .

الزّخرف / 17 .

( 947 ) 51 / 23 « ابيضّ وجهه » .

در دستنوشت : ابيضّ وجهه .