دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٠.٥٧

دستنوشت دقائق التّأويل ، و پژوهش ما

بىمانند ، خواجه نصير الدّين طوسى - على اللّه مقامه - ، مىيابيم :

آنان كه به پارسى سخن مىرانند * در معرض دال ، ذال را ننشانند

ما قبل وى ار ساكن و جز « واى » بود * دال است ، و گر نه ذال معجم خوانند 135

ابو نصر فراهى نيز در نصاب الصّبيان قاعدهء دال و ذال پارسى را - البتّه به طور ناتمام - بازگو نموده است :

در زبان فارسى فرقى ميان دال و ذال * بشنو اينرا و فصاحت را بدين منوال دان

آنكه ماقبلش بود با حرف علّة ساكني * همچو بوذ و باذ و بيذ و فاذ آن را ذال خوان

آنكه ماقبلش بود بىحرف علّة ساكني * همچو مرد و درد و زرد و برد آن را دال خوان 136

اين دو بيت تازى هم منسوب به ظهير فاريابى در همين موضوع است :

اعرف الفرق بين دال و ذال * و هي اصل بالفارسى معظم

كل ما قبله سكون بلا « وا * ى » فدال و ما سواه معجم

ابن يمين نيز گفته است :

حرف صحيح ساكن اگر پيش ازو بود * دال است ، هر چه هست جزين ذال معجم است

و ديگرى آورده :

در زبان فارسى فرقى ميان دال و ذال * با تو گويم زانكه آن نزد أفاضل مبهم است

پيش ازو در لفظ گر [ حرف ] صحيح ساكن است * دال باشد ، ور نه باقى جمله ذال معجم است 137

دستنوشت دقائق التّأويل ، و پژوهش ما

دستنوشت دقائق التّأويل ، و پژوهش ما

دقائق التّأويل و يگانه دستنوشت شناختهء آن : محفوظ در كتابخانهء مجلس ، در فهرست كتب خطّى كتابخانهء مجلس شوراى إسلامي - شماره 2 ( سناى سابق ) ( تأليف : محمّد تقى