دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٧

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

نقل قول از سدّى مىخوانيم : « نعمان بن اوفى [ ( در دقائق التّأويل : نعمان بن ابى اوفى ) ] گفت : اى محمّد ! نحاكمك الى الأحبار ، بحكومت بر أحبار رويم » ( چ مرحوم آية اللّه شعرانى - قدّس اللّه تعالى روحه - ، ج 2 ، ص 484 ؛ و : چ افست كتابخانهء مرحوم آية اللّه العظمى مرعشى نجفى - نوّر اللّه تعالى مرقده - ، ج 1 ، ص 533 ) .

بنا بر اين ، « خصومت كنيم » ترجمه « نحاكم » است .

در شاهدي كه پس از اين خواهد آمد گويا « خصومت كردن » - بيش و كم - به همان معناست كه در متن ما آمده است :

« اين قوم كه حديث ايشان ياد مىكنم سالهاى دراز است تا گذاشته‌اند و خصومتها بقيامت افتاده است .

( تاريخ بيهقى ) » .

( به نقل از : لغتنامهء دهخدا ) .

« خصومت كردن » در اين جايگاه از دقائق التّأويل كه مورد بحث ماست ظاهرا به معناى « داورى و قضاوت » است ، و اين از معناى « حاكم يحاكم محاكمة » در تازى و از نگرش به عبارت نعمان در گزارش ابو الفتوح ، قابل استفاده است .

ضمنا نام و نشان پدر اين نعمان را كه مصنّف « دقائق التّأويل » و شيخ ابو الفتوح - رضوان اللّه عليهما - مختلف آورده‌اند ، سنج با : كشف الاسرار و عدّة الأبرار ، ج 2 ، ص 63 ؛ نيز : مجمع البيان ، ج 2 ، ص 721 .

( 835 ) 43 / 5 و 6 « رسول گفت : رجوع بكتاب خذا كنيم » .

در دستنوشت عبارت بس فرسوده است ، و قرائت قسمتى از آن ، سخت متّكى بر گمان .

( 836 ) 43 / 6 « نزد أحبار رويم » .

عبارت در دستنوشت بسيار ناخوانا و فرسوده است . كلّ عبارت ، به ويژه لفظ « أحبار » را ، بيشتر به اعتناى حدس و نيز عبارتى از تفسير شيخ ابو الفتوح - على اللّه تعالى مقامه - ( چ شعرانى ، ج 2 ، ص 484 ) چنين ضبط كرديم - و اللّه العالم - : « . . . ايشان ميگفتند : بر أحبار رويم . . . » .

( 837 ) 43 / 8 « نعيم » .

حرف يكم اين نام در دستنوشت آسيب ديده است ؛ سنج ضبط ما را با : كنز الدّقائق ، ج 3 ، ص 61 ؛ و :

لباب النّقول ، در هامش تفسير الجلالين ، ص 71 .

( 838 ) 43 / 12 « دو تن » .

ضبط دستنوشت ، به ويژه لفظ نخست ، سخت آسيب ديده است و تقريبا از لفظ يكم هيچ خوانده نمىشود ؛ به سنجش و گمان ، چنين خوانديم .

سنج : تفسير شيخ ابو الفتوح - على اللّه مقامه - ( چ شعرانى ) ، ج 2 ، ص 485 .

( 839 ) 43 / 13 « سنگسار » .

به سبب فرسودگى جز دو سه حرف واپسينش در دستنوشت خوانده نمىشود . سنج : تفسير شيخ ابو الفتوح - رضي اللّه عنه - ( چ شعرانى ) ، ج 2 ، ص 485 ؛ و : تاج التّراجم ، ج 1 ، ص 343 .

( 840 ) 43 / 14 « ماست » .

به سبب آسيب ديدگى جز « ت » در دستنوشت خوانده نمىشود . ضبط ما به سنجش و گمان است .