دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٠.٥٥

نهادن

- عرق برانداختن ( دستنوشت ، رويهء 747 ) .

- نگرستن ( دستنوشت ، رويهء 762 ) .

- پشت به مسند باز كردن ( دستنوشت ، رويهء 764 ) .

بديهي است همهء واژگان و تعابير ، از يك منظر و در يك پايه ، بر رسيدنى نيستند ، و نمونه را ، يكى از جهت شيوايى ، ديگر از جهت كهنگى ، و سومى . . . ، در خور نگرش است .

مصنّف كتاب - أعلى اللّه مقامه - گاه - ظاهرا به اثر پذيرفتگى از مداومت در مطالعهء كتابهاى تازى - وامگيريهاى غير معمولى از زبان تازى را روا داشته است . اين تنها خصيصهء زبانى مصنّف دقائق التّأويل نيست كه بسيارى از اهل علم - بويژه برخى عالمان زبردست تازىدان و تازىخوان - در نوشتارهاى خويش آثارى تأمّل‌برانگيز از تأثّرشان از ادب تازى فرا نموده‌اند .

امروز هم هستند كسانى كه به سبب انس با ادب تازى يا زبانهاى فرنگى ، پذيرنده‌وار ، به وامگيريهاى غير معمولى از حيطهء فرهنگى مأنوسشان در صورت گفتار يا نوشتار فارسى دست مىيازند .

از جملهء پيشينيانى كه چنين تأثّرى را فرا مىنمايد ، شيخ ابو الفتوح رازى است - طاب ثراه . به قول مرحوم علّامهء قزوينى « . . . از غرايب استعمالات اين كتاب استعمال پاره‌اى أدوات عربى است از قبيل « عند » و « انّما » و « امّا » ( بكسر همزه ) و « سواء » در وسط عبارات فارسى . . . » . 132 و امّا نمونهء تأثّرات و وامگيريهاى آنچنانى مصنّف اين كتاب را ، در اين گواهها ، مىتوان جست :

يعنى اينك من ، فكذلك : . . . ( رويهء 103 از دستنوشت ) .

شايد كى آن را مكرّر كنند نحو : . . . ( همان رويهء پيشگفته ) .

گفتند : شما - مع آنك مىدانستند دروغ مىگويند . . . ( رويهء 129 از دستنوشت ) .

نفى چون بر نفى داخل شود صار إيجابا ( رويهء 150 از دستنوشت ) .

زيرا كى « هذا بشر مثلكم » لا يشبه في تأكيد الإيجاب قوله « ما هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » . ( همان رويه ) .

امّت بران اتّفاق كرده‌اند از قول رسول - صلّى اللّه عليه و آله - و هو قوله - عليه السّلام - : . . .