دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٤

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

به ريخت « اوميد » هم - كه گونه‌اى ديگر از « اميد » ست - در متنهاى كهن باز مىخوريم :

« نوميد مشو اگر چه اوميد نماند * كس در غم روزگار جاويد نمايد » ( سندبادنامه ) .

واژهء « اميد » در پارسى ميانه به ريخت «

Omet

» بوده است .

( نگر : لغتنامهء دهخدا ؛ و : فرهنگ فارسى معين ) .

( 473 ) 19 / 15 « بسا » .

دانسته نيست فتحه در دستنوشت متعلّق به « ب » است يا « س » . ضمنا شايد فتحه به قلمى ديگر ( متأخّر ؟ ) باشد .

( 474 ) 19 / 15 « فرصت يابند بر گروهى بسيار » .

فرصت يافتن بر كسى : غالب واقع شدن بر كسى ، دست يافتن بر كسى .

( 475 ) 19 / 15 « فئة » .

در دستنوشت ناواضح است . به سنجش قرائن چنين ضبط شد .

( 476 ) 19 / 16 « فأوت . . . » .

سنج : مجمع البيان ، ج 2 ، ص 616 .

( 477 ) 19 / 16 و 17 « فئات و فئين » .

سنج : المعجم الوسيط .

در المعجم الوسيط جمع « فئة » به دو ريخت « فئات » و « فئون » ياد شده است . در متن دقائق التّأويل ، ريختهاى جرّى يا نصبي واژه ياد شده است .

در تفسير شيخ ابو الفتوح رازى - طاب ثراه - هم مىخوانيم : « يجمع جمع السّلامة على فئين » ( چ شعرانى ، ج 2 ، ص 303 ) و اين روشنگر اين نكته است كه « فئون » مذكور در الوسيط ريختى ديگر ( ريخت رفعى ) از همين « فئين » است .

در دستنوشت فتحه را بيشتر نزديك به « ف » ى « فئين » مىخوانيم تا واو و اين ظاهرا نتيجهء بىدقّتى كاتب يا كس ديگر ( به فرض حركتگذارى ديگرى ) ، در حركتگذارى است .

( 478 ) 19 / 18 « تعالى » .

در دستنوشت روشن نيست . به قرائتم اطمينان ندارم .

( 479 ) 19 / 19 « كى » .

چنان كه ديده مىشود « كى » را در ترجمهء « لأنّ » آورده است و به معناى « زيرا » مىباشد . « كى ( كه ) » به اين معنا در متون كهن پارسى بسيارست .

( 480 ) 19 / 20 « ظفر » ، « بوذ » .

در دستنوشت روشن نيستند ؛ ما يقين به صحّت قرائت خود نداريم ، به ويژه در مورد « بوذ » .

( 481 ) 19 / 21 « مستأنف » .

استيناف در نزد اهل علم معاني اطلاق شود بر دو معنى : يكى جدا ساختن جمله‌اى از جملهء ما قبل تا جملهء جدا شده جواب واقع شود سؤالى را كه جملهء جدا شدهء ما قبل اقتضا كرده . ديگرى همان جملهء جدا