دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٥

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

است :

« جبرئيل و ميكائيل اسمان أعجميان عرّبا و قيل جبر في اللغة السريانية هو العبد و إيل هو اللّه و ميك هو عبيد فمعنى جبريل عبد اللّه و معنى ميكائيل عبيد اللّه و قال أبو على الفارسي هذا لا يستقيم . . . . » ( مجمع البيان ، ج 1 ، ص 324 و 325 ) .

و همو نگاشته :

« قال أبو على روينا عن أبى الحسن أنّه قال في جبريل ست لغات جبرائيل و جبرائل و جبرئل و جبرال و جبرئيل و جبريل فمن قال جبريل كان على لفظ قنديل و برطيل و من قال جبرئيل كان على وزن عندليب و . . . » ( همان كتاب ، همان دفتر ، ص 324 ) .

خوانندهء دانش‌پژوه را مىشايد تا بنگرد به : تفسير شيخ ابو الفتوح رازى - رضي اللّه عنه - ، از انتشارات كتابخانهء آية اللّه العظمى مرعشى نجفى - قدّس سرّه - ، ج 1 ، ص 163 ؛ الكشّاف ، ج 1 ، ص 167 .

براى آگاهى بيشتر در بارهء حضرت جبرئيل - عليه السّلام - ، نگر : قرآن‌پژوهى ، صص 565 - 569 ( 332 ) 12 / 21 و 22 « من چون تو بنده‌ام » ، « برفت » .

از درستى قرائت دو واژهء « چون » و « برفت » اطمينان ندارم . به ويژه اين كه جايگاه « برفت » بسيار آسيب ديده و ناروشن است ؛ ما به تناسب معنائى ، « برفت » ضبط كرديم . شايد « بر رفت » يا « برپريد » يا . . . باشد ؛ كه جز « ب » چيز ديگرى قابل تشخيص نيست .

در نظير اين موضع در تفسير گرامى مجمع البيان ، واژهء « ارتفع » به كار رفته است ( ج 1 ، ص 419 ) .

( 333 ) 12 / 24 « رو در آسمان . . . » .

شايد پس از « آسمان » ، در دستنوشت ، لفظ « كردن » باشد يا چيزى كه با « كرد » يا « گرد » آغاز شوذ ؛ يقين ندارم .

( 334 ) 12 / 24 « اى محمّد ! » ( عليه و على آله آلاف التّحيّة و الثّناء ) .

در جايگاه لفظ « اى » در دستنوشت برايم چيزى پيدا نيست . به تناسب معنا - گمانمندانه - « اى » ضبط كردم .

ضمنا ميان اين عبارت و « صرف كرديم » ، در دستنوشت اصلى كتابت شده : « در آسمان » و خط زده شده است .

( 335 ) 12 / 25 « بقبلهء كى » .

اين عبارت در دستنوشت روشن نيست و به حدس و سنجش معنائى چنين ضبط كرديم .

( 336 ) 12 / 26 و 13 / 1 « روى » ، « بمعنى » .

در دستنوشت كاملا پيدا نيست . به صحّت قرائت ، يقين ندارم .

( 337 ) 13 / 2 « سهل و جبل » .

جبل را در دستنوشت « جيل » هم مىتوان خواند .

« سهل » : زمين نرم و هموار . ج : سهول . ( فرهنگ فارسى ، معين ) در قانون ادب آمده ( ج 3 ، ص 1436 ) : « السّهل : زمين نرم » .

در بيت « هزار باديه سهل است با وجود تو رفتن » كه سعدى فرموده است بعيد نيست به اين معنا هم در