دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٤١٠

يادداشتها و پينوشتهاى پژوهنده

« غم هجران به سويّت‌تر ازين قسمت كن * كاين همه درد بجان من تنها نرسد . » ( سعدى ) ( نقل بتلخيص از : لغت نامهء دهخدا ) .

( 254 ) 7 / 13 « شفقت » .

« شفقت » : مهربانى ، دلسوزى ، ترحّم ، نرم دلى ؛ در تداول به تشديد قاف تلفّظ مىكنند . ( نگر : فرهنگ فارسى ، دكتر محمّد معين ) .

( 255 ) 7 / 16 « عزّ و جلّ » .

« عزّ و جلّ » : عبارتى تشكيل يافته از دو فعل ماضى كه حالت صفت پيدا كرده ؛ يعنى : عزيز ( بىهمتا و ارجمند ) و بزرگ است .

( نگر : گلستان ، تصحيح و توضيح غلام حسين يوسفي ، ص 195 ) .

( 256 ) 7 / 18 « اين دو روايت » .

در دستنوشت - بجاى « روايت » - : روايث .

علّامهء بىهمال و اديب عديم المثال ، مرحوم حاج ميرزا ابو الفضل طهرانى - طالب ثراه - در شفاء الصّدور ( ص 416 ) مرقوم فرموده است : « سيوطى در كتاب تاريخ مصر از طبقات محمّد بن سعد نقل كرده مسندا كه عمر به سلمان گفت : من ملكم يا خليفه ؟ سلمان فرمود : اگر جبايت درهمى يا بيشتر يا كمتر از ارض مسلمين بكنى و در غير حق بگذارى ، ملكي ، نه خليفه . » .

( 257 ) 7 / 19 « ثعلبى » ، « تفسير » .

« ثعلبى » : ابو إسحاق احمد بن محمّد نيشابورى ، يكى از مشاهير فقيهان و مفّسرانست . زادگاهش نيشابور و سال در گذشتش 427 ه . ق . است . او راست : كتاب تاريخ الأنبياء ( عليهم السّلام ) ، و كتاب تاج العرائس ، و الكشف و البيان في تفسير القرآن .

( نگر : لغتنامهء دهخدا ) .

مرحوم حاج شيخ عبّاس قمى - تغمّده اللّه تعالى بالرّحمة و الرّضوان و أسكنه أعلى فراديس الجنان - آورده است :

« الثّعلبى ابو اسحق احمد بن محمّد بن ابراهيم النيشابوري محدّث مفسّر مشهور صاحب تفسير كبير مسمى بكشف البيان و كتاب العرائس في قصص الأنبياء عليهم السّلام . قال العّلامة المجلسي : و هو لتشيّعه او لقلّة تعصّبه كثيرا ما ينقل من اخبارنا و لذا راجعنا إلى كتابه أكثر من سائر الكتب . توفّى سنة 437 . » ( هديّة الأحباب ، ص 130 ) .

تفسير مشهور ثعلبى - به نام « الكشف و البيان في تفسير القرآن » - همان تفسيرى است كه در متن ما از آن ياد شده . به رغم توجّهى كه عالمان پيشين بدين كتاب گرامى داشته‌اند ، متأسّفانه هنوز به چاپ نرسيده است يا اگر رسيده ، اين بنده مطبوع آن را نديده . ( نيز نگر : عمدة عيون صحاح الأخبار ، ص لب ) .

همچنين نگر : مجلّهء بيّنات ، سال اوّل ، شمارهء 4 ، ص 180 و 181 .

( 258 ) 7 / 19 « . . . . . . چنين بوذ » .

« چنين » هم به روشنى خوانده نمىشود ولى گمان مىكنم قرائتم صحيح باشد .