دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٢٩١
[ سوره يوسف ( 12 ) : آيه 43 ]
گفته‌اند : چون فرج يوسف - عليه السّلم - از زندان نزديك رسيذ ، ملك مصر در خواب ديذ كى هفت گاو فربه از نهري خشك يعنى جويى بيرون آمدند و هفت گاو لاغر ضعيف استاذه بوذند ، فابتلعت العجاف السّمان فدخلن في بطونهنّ و لم ير منهنّ شيء ، گاوان لاغر گاوان فربه را فرو بردند ، به شكم ايشان فرو رفتند و از ايشان هيچ پديذ نيامذ ، يعنى تفاوتى در جسم ايشان ظاهر نشذ ؛ و هفت خوشه سبز ديذ كى دانهاى آن رسيذه بوذ ، و سبعا اخر يابسات ، و هفت خوشهء ديگر خشك ديذ ، قد استحصدت و افركت فالتوت اليابسات على الخضر حتّى غلبن عليهنّ ( 579 ) ، كى دروذه بوذند و ماليذه كرده خشك ، پيرامن سبز درآمذ و بر سبز غلبه كرد ، فجمع الكهنة و السّحرة فاستفتاهم فيها فعجزوا عنها ، فال‌گويان و ساحرانرا جمع كرد و اين خواب را از ايشان تعبير خواست ؛ همه از آن عاجز گشتند .
« قالُوا » گفتند « أَضْغاثُ أَحْلامٍ » رؤيا مختلفة أباطيل ، خوابى مختلف باطل است . واحد آن « ضغث » بوذ و ضغث از حشيش ازينجاست ، و آن حزمهء از انواع حشيش بود يعنى گياه « وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ » تعبير خواب نه علم ما و شأن ماست ؛ و « حلم » آن بوذ كى در خواب بينند .
« وَ قالَ الَّذِي نَجا مِنْهُما » من صاحبي السّجن و هو السّاقى ، گفت از ساكنان زندان آنك از ايشان نجاة يافت يعنى شراب دار « وَ ادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ » اى تذكر يوسف بعد ان نسيه و نسى ما وصّاه به من تذكير الملك ، يعنى فراموش كرد كى يوسف را پيش ملك 2159 ياذ كنذ بعد از آن كى او را وصيت كرده بوذ بياذ كردن خود نزد ملك . « امّة » حين من الدّهر اى جماعة مجتمعة من الزّمان ؛ و در شواذ « أمة » خوانده‌اند يعنى پس از نسيان و به سكون ميم خوانده‌اند ( 580 ) و معنى آن زوال عقل است .
« أَنَا أُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيلِهِ » اى ادلّكم على من يخبركم بتأويله .
سؤال : بايستى كى « بتأويلها » فرموذى زيرا كى « أحلام » جمع است ؛ بتذكير راند ، نه بتأنيث .
جواب : ذكّر حملا على الحلم ، بمذكّر از آن جهت راند كى حمل بر حلم كرده است و حلم واحدى مذكّرست .
« فَأَرْسِلُونِ » اى الى السّجن ، مرا بزندان فرستيذ .
« يُوسُفُ » اى فأرسل فجآء الى السّجن و قال : يا يوسف ! ، او را بزندان فرستاذ ؛ بزندان