دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٦
[ سوره التوبة ( 9 ) : آيه 107 ]
مىكردند كى در آن مسجد امام بوذ ايشانرا . خذاى - تعالى - او را هلاك گردانيذ .
« وَ لَيَحْلِفُنَّ » باللّه كاذبا ، يعنى بناة المسجد ، و آنانك بانيان مسجد بوذند به خداى - تعالى - سوگند بدروغ ياذ كردند « إِنْ أَرَدْنا » ببناء هذا المسجد « إِلَّا الْحُسْنى » ما بساختن اين مسجد نخواستيم الا نيكى و دوستى ( 475 ) « وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » في حلفهم ، خذاى - تعالى - گواهى ميدهذ كى ايشان سوگند بدروغ ياذ مىكنند .
« لا تَقُمْ فِيهِ » للصّلوة ، در آن مسجد به نماز قيام منماء « أَبَداً » هرگز .
« لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ 2021 عَلَى التَّقْوى » مسجدى كى بناء آن متّقيان نهاذه‌اند براى طاعت و ترسكارى . جمهور مفسّران برانند كى مراد مسجد قباست ؛ و گفته‌اند : مراد مسجد رسول است - عليه السّلم - ؛ و
روى انّ الرّجلين تهاربا فيه فقال - عليه السّلم - : هو مسجدى هذا
، يعنى روايت كرده‌اند كى دو مرد در مسجد رسول گريختند ؛ رسول گفت : اين مسجد من است ، هر كس كى پناه با آن آورد ايمن شذ .
« مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ » يعنى از آن روز كى آن را بنا كردند ، و قياس اين است ، و اين را دو جوابست : أول انك « من » عام است در زمان و مكان و غير آن و دوم انك « من » عبارت از 2022 تأسيس است .
« أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ » سزاوارترست كى در آن نماز كنى « فيه » يعنى در آن مسجد .
« رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا » مردان‌اند كى دوست مىدارند كى در پاكى مبالغه كنند ؛ و اين قوم أنصار بوذند ؛ و از رسول - عليه السّلم - روايت كرده‌اند كى چون اين آيت ( 476 ) منزل شذ رسول ايشانرا گفت : موجب اين ثنا كى خذاى - تعالى - بر شما گفت چيست ؟
گفتند : در حالت طهارة أول به سنگ استنجا مىكنيم پس به آب خوذ را مىشوئيم ؛ 2023 و گفته‌اند :
يطهرون أحوالهم من المعاصي بالطّاعة ، يعنى از نافرمانى خذا بفرمان بردارى او خوذ را پاك مىگردانيم « وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ » خذاى - تعالى - پاك كنندگان را دوست ميدارذ .
« أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ » آنك بنياذ مسجد بر پرهيزگارى و ترسكارى و خشنوذى خذاى - تعالى - نهاذه است بهترست يا آنك بنياذ مسجد بر كنارهء آتش دوزخ و هلاكت نهاذه است ؛ شفا كلّ شيء شفيره ، و أشفى عليه بلغ شفاه ؛ و الجرف ما تهدّم من جوانب الوادي ، يعنى جرف خرابى را گويند كى از جانب وادى پديذ آيد از آمذن سيل ، اى جرف جرفا عميقا له ظاهر رقيق و