دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ١٥٩
[ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 101 تا 102 ]
گردانيد ترا اگر گفتى هر سال 1773 حج واجب فرموذ ؟ ؛
لو قلت نعم ،
اگر گفتمى بلى خذاى - تعالى - واجب كردى ؛
و لو وجبت ما استطعتم ،
و اگر واجب شذى شما را طاقت تحمّل نبوذى ؛
و لو أمرتكم و تركتم لكفرتم ،
و اگر شما را به آن امر فرموذمى و ترك كردتانى كافر گشتانى 1774 ؛ از من مپرسيذ و مخواهيذ آنچ من شما را نفرمايم ؛
فانّما هلك من كان قبلكم بكثرة سؤالهم و اختلافهم على أنبيائهم ،
كى هلاك شذند آنانك پيش از شما بوذند بسؤال و اختلاف ايشان ( 332 ) كى بر پيغمبران خوذ كردند ؛
فإذا أمرتكم بشيء فأتوه ما استطعتم ،
چون شما را به چيزى امر كنم بر آن مواظبت نمائيذ ؛
و إذا نهيتكم عن شيء فاجتنبوه ،
و چون شما را از چيزى منع كنم از آن اجتناب كنيذ و بپرهيزيذ . خذاى - تعالى - اين آيت منزل فرموذ 1775 .
مجاهد گويذ : اين آيت آنگه منزل شذ كى رسول را - صلّى اللّه عليه و آله - از « بحيره » و « سائبة » و « وصيله » و « حام » سؤال كردند ؛ نه بيني كى بعد از آن مىفرمايذ : « ما جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ » 1776 .
« وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ » فتسؤكم ، و اگر از آن سؤال كنيذ دران وقت كى قرآن منزل مىشود برنج آييذ ، زيرا كى قرآن بلازم كردن فرضي منزل مىشود - و آن بر شما دشوار بوذ - يا بتحريم چيزى كى شما آن را حلال مىداريذ .
« عَفَا اللَّهُ عَنْها » خذاى - تعالى - شما را از آن عفو كرد « وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ » .
« قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ » بدرستى كى قومي پيش از شما سؤالها كردند - يعنى : قوم ثمود صالح را بناقة و قوم عيسى مائده . ( 333 ) « ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ » بعد از آن كافر گشتند .
« ما جَعَلَ اللَّهُ » اى : ما انزل اللّه و لا بيّن اللّه و لا امر به ، يعنى : خذاى - تعالى - فرو نفرستاذ و بيان نكرد و امر نفرموذ ، يعنى : در بحيره و سائبة و وصيلة و حام . « مِنْ بَحِيرَةٍ وَ لا سائِبَةٍ وَ لا وَصِيلَةٍ وَ لا حامٍ » عبد اللّه عبّاس گويذ : « بحيره » در جاهليّت شترى را گفتندى كى پنج بطن از وى پديذ آمذه بوذى ، اگر بطن پنجم او نر بوذى او را بكشتندى و مردان و زنان از آن بخوردندى ، و اگر ماذه بوذى گوش او را بشكافتندى و پشم وى نچيذندى و شير وى نخوردندى و چون بر آن نشستندى ، ياذ خذاى - تعالى - نكردندى و همچنين بار بر وى ننهاذندى و منافع آن بر زنان حرام داشتندى ، بلك منافع آن - خاص - 1777 مردانرا بوذى ، چون