دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — الصفحة ٤٦
[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 58 تا 61 ]
« ذلك » مبتداست و « آيات » - ش خبر 874 و « نتلوه » حال است .
« إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ » سبب نزول اين آيت آن بوذ كى وفد نجران 875 به خدمت رسول آمذند - صلّى اللّه عليه و آله - ( 84 ) و گفتند 876 : يا محمّد ( ص ) ! چه بوذه است ترا كى صاحب ما را دشنام 877 مىدهى ؟ رسول گفت : چمىگويم ؟ گفتند : مىگويى عيسى بنده است . رسول گفت : او بزرگست 878 و بندهء خذاست و رسول وى و كلمهء اوست 879 كى بعذراء بتول القا كرد . گفتند : هرگز كسى ديذهء كى بىپذر از ماذر بوجود آمذ ؟ اگر تو راست مىگويى كى پيغمبرى ، با ما نماء 880 آدمى كى بىپذر ظاهر شذ ؟ خذاى - عزّ و جل - اين آيت منزل فرموذ .
معنى آيت آنست كى مثل خلق عيسى در حضرت خذاى - تعالى - چون مثل آدم است كى او را بىپذر بيافريذ ، بلك امر آدم عجب‌تر 881 از امر عيسى كى آدم را بىماذر و پذر آفريذ .
« خَلَقَهُ » يعنى آدم را بيافريذ « مِنْ تُرابٍ » از خاك « ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ » « ثمّ » با جمله 882 دلالت مىكنذ بر تقدّم ؛ و گفته‌اند : تراخى 883 راست . درين موضع ، اخبار راست 884 ؛ و معنى « خلقه » اى :
قدّره . « ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ » پس او را بيافريذ ؛ و گفته‌اند : عيسى را گفت : « كن » يعنى : بباش ، « فيكون » اى ، فكان يعنى : ببوذ .
« الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ » خبر عيسى حقّ است از خذاى تو - اى محمّد ! 885 - « فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ » مباش از جملهء آنانك در شك‌اند از امر 886 عيسى - عليه السّلم - ؛ و ظاهرا خطاب با رسول است و مراد غيرست ؛ و « امترا » شك بوذ ؛ و كذلك « المرية » 887 ؛ و اصل آن از « مريت الضّرع » 888 است ( 85 ) چون شير از آن بيرون آرى .
« فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ » الامر 889 ، با تو حجّت گيرذ و خصومت كنذ در امر 890 عيسى - عليه السّلم ؛ و گفته‌اند : در حق . « مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ » پس از آنك وحى و قرآن در شأن عيسى به تو فروذ آمذ .
« فَقُلْ تَعالَوْا » بگو - اى محمّد ! - : هلمّوا 891 ، بياييذ ؛ و اصل آن مجىّ 892 است از بلندى به بلندى ، از كثرت استعمال هر مجيّى را به آن خوانند ؛ و خطاب با وفد نجرانست ؛ و گفته‌اند :
عاقب و سيّد رسول را بمباهله 893 خواندند . رسول - صلّى اللّه عليه و آله - ايشانرا به بامداد وعده فرموذ . روز ديگر بامداد رسول - صلّى اللّه عليه و آله - دست امير المؤمنين - عليه السّلم - 894 در