سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى ) — الصفحة ٧
محمد ناصر خان ظهير الدوله
يكى از طرق اصلاح حال جوانان مملكت تدوين شرح حال اين گونه از رجال مىباشد زيرا به آنان مىآموزد كه چگونه ميتوان چند روزهء حيات مستعار را با تقوى و پاكى زندگى كرد و پاك ماند ولو محيط آلوده باشد . اينك شرح حال پدر او :
محمد ناصر خان ظهير الدوله
محمد ناصر خان ظهير الدوله
با اينكه محمد ناصر خان ظهير الدوله از حيث اصل و نسب با موازين و معيارهاى دوران قاجار از خاندانهاى برجسته و ممتاز بشمار مىآمد و از حيث حسب يعنى امتيازات ذاتى و شخصى نيز در رديف مردان پخته و سنجيده و عاقل و كارآزموده قرار داشت و به همين جهت در تمام دوران زندگى كارهاى خطير و پرخطر و پرمسئوليت به او سپرده مىشد اما تاريخ زندگانى او چنان كه شايستهء او است تدوين نشده و به دفتر درنيامده است . بزرگانى كه به مناسبت‌هاى مختلف از وى سخن به ميان آورده به نگارش شرح حالى از او پرداخته‌اند به اشاره‌اى كوتاه و خلاصه‌اى نارسا اكتفا كرده‌اند . حتى فرزند شايسته‌اش ميرزا عليخان ظهير الدوله كه از دقايق زندگانى خانوادگى آگاه بوده و مىتوانسته است بر تاريخ رجال ايران برگى باارزش بيفزايد از اين كار دريغ ورزيده ، شايد نخواسته است خودنمائى كند .
گرد نام پدر چه مىگردى * پدر خويش باش اگر مردى
شگفتا كه اين بنده نيز كه اكنون قلم برداشته به گردآورى مطالب پراكنده كه مربوط به اوست پرداخته‌ام به‌خاطر فرزند شايسته و وارسته و عالم و عاقل او است نه به‌خاطر خود او .
كم من ابٍ قد علا بابن ذرا شرف * كما علا برسول اللّه عدنان
چه بسيار پدرانى كه به‌خاطر پسر به ذروهء شرف و افتخار رسيده‌اند هم‌چنانكه عدنان به‌خاطر رسول خدا ( ص ) در اوج اعتلا و افتخار قرار گرفته است « 1 » .
در طى مطالعات محدود خود از نخستين سالهاى زندگى محمد ناصر خان مطلبى نيافتم حتى تاريخ تولد او را كه بسيار مهم است نتوانستم پيدا كنم . نخستين خبرى كه از او به دست آمد اين است :
« چون در زمان دولت شاهنشاه غازى ( محمد شاه ) حاجى ميرزا آقاسى دل با ميرزا محمد خان سركشيكچىباشى بد كرد به صوابديد او شاهنشاه فرمان عزل او را براند . و به جاى او محمد ناصر خان نصب گشت و قليل مدتى بر اين برگذشت . بخشعلى خان قراباغى با چند
( 1 ) - بيتى است از قصيده‌اى كه على بن عباس رومى در مدح ابو الصقر شيبانى سروده و بيت قبلى آن اين است . قالو ابو الصقر من شيبان قلت لهم * كلا لعمرى و ليكن منه شيبان گفتند ابو الصقر از قبيلهء شيبان است گفتم به جانم سوگند كه چنين نيست قبيلهء شيبان متعلق به اوست .