سرمايه ايمان در اصول اعتقادات ( فارسى ) — الصفحة ١٠٣

فصل پنجم در فضل انبياء بر ملائكه

فصل پنجم در فضل انبياء بر ملائكه

فصل پنجم در فضل انبياء بر ملائكه

بدان كه خلاف است در اينكه انبياء افضلند از ملائكه ، يا ملائكه افضلند از انبياء . و محقّق طوسى - قدّس سرّه - اختيار مذهب اوّل كرده . و مذهب علماى اماميّه و ظاهر از احاديث معصومين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - است كه ائمّهء طاهرين نيز افضلند از ملائكه . و جمهور اشاعره نيز قايلند به افضليّت انبياء . و جمهور معتزله و بعضى از علماى اشاعره قائل به افضليّت ملائكه‌اند .

و حقّ مذهب اوّل است . امّا اگر ملائكه اجسام لطيفه باشند ، ظاهر است ، و استبعاد مرتفع ، بنا بر تجرّد نفس ناطقه . و اگر جواهر مجرّده نيز باشند خواه متعلّق به اجسام و خواه غير متعلّق به اجسام كان ايضا كذلك . بنابر آنكه حقّ ، تجرّد نفوس ناطقهء انسانيّة است . پس هرگاه مهذّب شود و كامل در قوّتين نظرى و عملى ، با وجود مضادّ قوّهء عقليّه كه دواعى شهوت و غضب و شواغل حواسّ ظاهره و باطنه باشد ، و با وجود احتياج به قهر و غلبه بر اين امور مضادّه و تجرّد بالذّات خود حاصل است . پس لا محاله افضل باشند . چه مراد از افضليّت زيادتى استحقاق مدح و ثواب است . و ظاهر است كه در صورت قهر مضادّ و عمل بمرضات و تكميل ذات در علم و عمل بكسب و اجتهاد ، استحقاق مذكور اضعاف خواهد بود نسبت به آنكه مضادّ اصلا نباشد ، و كمالات همه فطرى باشد ، و عبادت منحصر باشد در امتثال اوامرى كه داعى بر مخالفت آن اصلا متحقّق نيست ، چنان كه شأن ملائكه است . و اينكه بعضى از ملائكه مجرّده كه متعلّق به اجسام نيز نيستند مانند مجرّدات عقليّة بر تقدير ثبوت ، از جهتى ديگر مثل قرب به مبدأ من حيث الوجود و وساطت در عليّت اشرف باشند ، منافات با آنچه گفتيم ندارد . چه فضل غير شرف است و حال آنكه چون نفس ناطقه بحسب فطرت قابل تصوّر و ترقّى در مراتب وجود نيز هست ، تواند بود كه به مراتب وجود و كمال شرفى ايشان نيز برسد ، و كمال شرفى را با كمال فضلى جمع كند . بلكه از ايشان