رسائل فارسى جرجانى ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٨

8 رسالهء اصول دين ( 1 )

مسأله : اگر گويند توحيد چه باشد ؟

گوييم : توحيد آن باشد كه بدانى خداى تعالى يكى است بىضد و بىهمتا ، كسى به وى نماند و وى تعالى به كس نماند و او را مثل و مانند نيست و شنوا و بيناست ، چنان كه گفت : « لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » « 1 » .

و بدان كه خداى تعالى يكى است و دو نيست ، چنان كه در قرآن گفت : « قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ » « 2 » ؛ يعنى بگو اى محمد ! كه خداى تعالى يكى است . و جاى ديگر فرمود كه : « أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ » « 3 » ؛ يعنى بدرستى كه خداى شما يكى است .

و بدان كه خداى تعالى آفريدگار همه چيزهاست ، چنان كه گفت : « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » « 4 » . و خداى تعالى روزى دهندهء همهء جانوران است ، چنان كه گفت : « إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ » « 5 » .

مسأله : اگر گويند كه عدل چه باشد ؟

گوييم : عدل آن باشد كه بدانى خداى تعالى عادل و حكيم است و غايب نيست ، چنان كه گفت : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ » « 6 » ؛ يعنى خداى تعالى حكيم است و حكم نكند ، الّا به نيكى و عدل .

و بدان كه خداى تعالى ظلم نكند بر آدميان ، و ليكن آدميان ظلم كنند بر نفسهاى خويش و خداى تعالى نفرمايد . و رضائه نيست به ظلم ، چنان كه در قرآن گفت : « وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ » « 7 » ؛ يعنى خداى تعالى مريد ظلم نيست از هيچ كس . و جاى ديگر مىگويد : « وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْكُفْرَ » « 8 » ؛ يعنى خداى تعالى راضى نيست به كفر آدميان . پس درست شد كه خداى تعالى عادل است و غايب نيست ؛ يعنى كار همه به حكمت كند و

( 1 ) . شورى / 11 . ( 2 ) . اخلاص / 1 . ( 3 ) . كهف / 110 . ( 4 ) . زمر / 62 . ( 5 ) . ذاريات / 58 . ( 6 ) . نحل / 90 . ( 7 ) . مؤمن / 31 . ( 8 ) . زمر / 7 .