أوراد الأحباب وفصوص الآداب ( فارسى ) — الصفحة ١٦

فصّ ماهية التصوّف و اسمه و اهله

ابراهيم خليل را صريح به « خلّت » ياد كرد كه « وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا » ، و كليم را به « تكلّم » « وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً » ، و حال محمد را كه حبيب است مستور داشت و تصريح نكرد ، بلك اسم محبت بر متابعان و محبّان بارگاه او نهاد كه هر آن كس كه متابعت او كند و اقتفاء آثار او گزيند و راه او را سلوك كند اسم محبت بر وى صادق آيد و به اين شريف ياد كرد : « قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ . » پىروان « 1 » خليل را « خلّت » واجب نكرد و متابعان موسى را « تكلّم » ثابت نداشت و حال ايشان را كشف كرد . اما حبيب كه محمد است صلّى اللّه عليه و سلّم در محل غيرت است . حالت او را و نام او را بپوشيد « 2 » و به تعريض و صفت كه از كشف اعلا است ياد كرد . وقتى كه به نصّ كتاب متابعان دولت او محبوبان باشند آنانك عاقلان باشند كار و حال او را از اينجا خود شناسند .

حقّ عزّ و جلّ در صفت اهل صفّه مىفرمايد : « فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا » . تطهير ظاهر از نجاسات است و تطهير باطن از خواطر و هواجس است .

و از تعريضات كه در قرآن در اوصاف اين طايفه آمده است بعضى اين است ، قال اللّه تعالى : « رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ » ، و قال اللّه تعالى : « الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ، الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ ، أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ . » حقا هر كه در اين آيت تأمل كند معانى اين قوم را به تمام در اينجا بداند . قال اللّه تعالى : « الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . » و تا جميع اجزا مرد را ذكر نگيرد و دل او تمام روشن و از علايق غيرت مصفّا نگردد فكرت و مذاكرت بدين صفت كه در اين آيت است از وى نيايد .

شيخ جنيد را پرسيدن كه تصوّف چيست ؟ فرمود « ان يكون مع اللّه بلا علاقة . »

شيخ رويم را پرسيدن و همين سؤال كردند ، گفت : « التصوّف استرسال النفس مع اللّه تعالى على ما يريده . »

ابو جعفر خلدى گفت : تصوّف حالتى است كه ربوبيّت در وى ظاهر گردد و عين عبوديّت در وى مضمحل شود .

( 1 ) - ( - پيروان ) . ( 2 ) - « به پوشيده » هم مىتوان خواند .