أوراد الأحباب وفصوص الآداب ( فارسى ) — الصفحة ١٨٨

فص آداب السّماع و وصف الصّحيح من ذلك و المعلول

از نغمه و صوت و شعر شنود و وجد او از اين مراتب باشد ، و او پندارد كه از حقّ است و در صورت وجد حقيقى به حقّ باز نمايد .

و در معنى اين آيت كه « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ » مجاهد مىگويد كه مراد غناست كه غناى به لهو حرام است و عمل شيطان است و اجور مغنّيات و اثمان ايشان حرام .

و تفسير اين آيت كه « وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ » گفته‌اند كه مراد غنا و مزامير است ، يعنى رود جامها كه مىزنند .

و بدانك ابيات و اشعار كه مغنّيان به غنا برمىگويند بر دو قسم است :

قسم اوّل آن است كه درو تشبيه و تشبيب و صفت زنان است و ذكر عشق و مغازلهء ايشان و هوا و شوق و شهوت و لعب ايشان . هر كه چنين اشعار را به همان معنى كه شاعر گفته است و به همان وجه كه او خواسته است استماع كند آن سماع حرام باشد و اين نوع اشعار و رجز را به لغت عرب اغانى خوانند .

و قسم دوم ابيات و اشعارى باشد كه در وى ذكر خداى تعالى باشد و معانى كه بر صفات او دليل گردد و قلوب را به او مشوّق كند و وجد مؤمن صادق را برانگيزاند و آيينهء مشاهدهء عارفان را روشن گرداند و طرقات آخرت را باز ياد تو دهد و به احوال صادقان ترا عارف گرداند .

هر كه چنين اشعار را به چنين معانى با غنا استماع كند و او از اهل اين احوال باشد آنگاه او را از سماع نصيب باشد و برو حلال شود .

و اصدق القائلين مىفرمايد : « وَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ . » كلام نيز زوج است . منظوم است و منثور . منظوم كلام شعر است و منثور كلام عامّه . هر كلامى كه ياد خداى باشد و از خداى باشد آن كلام راه خداى باشد . مثلا اگر درويشى اين بيت شنود :

بيت

فامّا من هوا ليلى و حبّى * زيارتها فانّى لا اتوب