تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ١٦٩

سوره الاعراف

پس آنهنگام كه عطا كرد خدا بر ايشان صالِحاً فرزندى صالح البدن جَعَلا لَهُ گردانيدند آدم و حوا يعنى اولاد ايشان او را شُرَكاءَ فِيما آتاهُما خداوند شركتى در آنچه داد اولاد ايشان را يعنى آن فرزندى را كه خدا به اولاد آدم و حوا داده بود شريكى ساختند اولاد ادم او را به خدا يعنى او را عبد الحارث و عبد الشمس و عبد العزى و امثال اين نام نهادند فَتَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ پس بزرگست خدا و پاك از آنچه براى او انباز ميگيرند و نميتواند بود كه مراد اين باشد كه آدم و حوا فرزند خود را شريك خدا گردانند در اسم هم چنان كه ضعفاى عامه مخالفين گفته‌اند چه اين منافى عصمت است و بيضاوى و زمخشرى كه رءوس اهل خلافند در انوار و كشاف آورده‌اند كه اين قول لايق انبيا نيست و بعد از آن گفته‌اند كه احتمال دارد كه مراد بنفس واحده قصى باشد از اجداد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه خداى تعالى او را زوجه از جنس او يعنى عربى قرشى كرامت فرمود و زن و شوهر شرط كردند كه اگر خداى تعالى ايشان را فرزندى شايسته دهد بشكرگذارى و سپاس دارى آن قيام نمايند حق تعالى ايشان را چهار فرزند داد و در تسميهء ايشان شريك پيدا كردند مر خداى را و عبد مناف و عبد العزى و عبد القصى و عبد الدار نام نهادند مراد اشتراك است در تسميه و اين مستلزم كفر نيست و صاحب كشاف بعد از نقل اين قول گفته كه هذا تفسير حسن لا اشكال فيه اين وجه تفسيرى نيكو است و هيچ اشكالى در آن نيست و اصح آنست كه جعلا له در تقدير اين است كه جعل اولادهما له چنان كه به اين مفسر شد و اين قول اكثر مفسرانست و عياشى در تفسير خود از ائمه هدى نقل كرده كه مراد شرك طاعت است نه شرك عبادت بعد از آن در توبيخ اهل شرك ميفرمايد كه .

أَ يُشْرِكُونَ ما لا يَخْلُقُ شَيْئاً آيا ميگيرند در عبادت حق آن چيزى را كه نيافريند چيزى را و قدرت ندارد بر آفريدن چيزى وَ هُمْ يُخْلَقُونَ و حال آنكه انبازان را كه ميگيرند آفريده شده‌اند يعنى جماداتى را كه ميپرستند قادر نيستند بر اصول نعم تا به آن مستحق عبادت شوند و عبادت خدا كه قادر بالذات است و بر همه مقدورات قادر رها كرده‌اند و عبادت اصنام ميكنند كه مخلوقند .

وَ لا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ و نميتوانند براى پرستندگان خود نَصْراً يارى دادنى در جر منفعت ايشان يا فرياد رسيدنى در دفع مضرت ايشان وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ و نه نفسهاى خود را يارى ميدهند در وقتى كه ايشان را ميشكنند يا به خون و سرگين آلوده ميسازند .

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى و اگر بخوانيد شما اى مسلمانان