خلاصة الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٨٢

شعبه اول : در بيان كثرت عرق

فصل اوّل [ از باب چهارم از ركن چهارم از مقالهء اولى ] : در بيان كثرت و قلّت عَرَق

فصل اوّل [ از باب چهارم از ركن چهارم از مقالهء اولى ] : در بيان كثرت و قلّت عَرَق

و اين را در دو شعبه بيان مىنمايد .

شعبه اول : در بيان كثرت عرق

شعبه اول : در بيان كثرت عرق

بدان كه كثرت عرق مطلقاً از شش سبب بيرون نيست ؛ بعضى طبيعى و بعضى غير طبيعى .

سبب اوّل : كثرت رطوبت در بدن است و بدان سبب عرق بسيارى آيد .

دوم : رطوبات رقيق گردد و سيلان نمايد و به طريق عرق مندفع گردد .

سوم : آن كه اعضاء گداخته و رقيق شده به طريق عَرَق از مسام بر آيند .

چهارم : آن كه مسام از مقدار طبيعى خود وسيع‌تر گردند و بدان سبب رطوبت بسيارى از آن‌ها تراوش نمايد .

پنجم : آن كه قوّهء دافعه قوى گردد و رطوبت زيادى دفع نمايد .

ششم : آن كه « 1 » ماسكه ضعيف گردد و بدان سبب رطوبت زيادى به عرق دفع گردد .

پس آن چه از دفع قوّهء دافعه و يا از رياضت معتدله و يا از حرارت هواى گرم كه مفرط الحرارة نباشد و يا از حمّام معتدل - از هر يك ازين چهار [ حاصل شود ] ، عرق طبيعى است و مفيد به حال بدن و باعث ابقاء صحّت و اعتدال مزاج .

و ببايد دانست كه « كثرت درور » و جريان عرق باعث ضعف قوّه است ؛ مگر هنگامى كه از سبب قوّهء دافعه باشد كه موادّ زيادى را دفع نمايد كه آن هنگام سودمند است .

و بدترين عرق ، آن است كه از ذوبان اعضاء و يا از ضعف قوّهء ماسكه باشد . و فرق ميان آن چه از قوّهء ، دافعه و آن چه از ضعف قوّهء ماسكه است به چند وجه است : اوّل آن

( 1 ) . ب : ( آن كه ) حذف شده .