خلاصة الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٢٢

ششم از اجناس ادلّهء دالّه بر حالت مزاج بدن كيفيت انفعال آن است از كيفيات اربعه است

اعضاء و توسيع تجاويف ؛ خصوصاً صدر . و جهت آن كه اقرب به سوى قلب است . و به جهت آن كه حرارت به سبب قوّت جذب خود ، جذب مىنمايد به سوى اعضاء مقدارى وافر « 1 » از غذا ، كه باعث عظم وسعت آن‌ها مىگردد .

و ديگر آن كه نزد حرارت مزاج ، زياده مىگردد ارواح و محتاج مىباشند « 2 » به سوى مكانى وسيع‌تر تا آن كه مختنق نگردند . و از اين جهت ، طبيعت وسيع مىگرداند فضاى صدر را . و مىباشد ارواح با كثرت آن ، گرم و محتاج به سوى هواى بسيارى براى ترويح و آن ، محتاج مىباشد به سوى مكانى وسيع‌تر .

و امّا سعت عروق و ظهور آن نيز از همان جهت است كه در سعت صدر ذكر يافت .

و امّا عظم نبض ، از جهت سعت تجويف شريان و شدّت حاجت به سوى جذب هواى بارد است ؛ به سبب غلبهء حرارت و جودت افعال طبيعيه .

و امّا عظم اطراف ، به جهت آن است كه حرارت باعث انتشار مواد و انبساط آن‌ها است و لهذا حصّهء اطراف زياده مىرسد و باعث عظم آن‌ها مىگردد .

و امّا ظهور مفاصل ، به جهت آن است كه محلّ حركتى است كه معين بر جذب مادّه است .

و اضداد اين‌ها ، از ضيق صدر و عروق و خفاء آن‌ها و صِغَر نبض و اطراف و خفاء مفاصل همه دليل برودت‌اند ؛ جهت آن كه : برودت ، ميرانندهء حرارت است به تخدير خود و مانع است مر طبيعت و قواى آن را از تكميل و صدور افعال آن‌ها .

ششم از اجناس ادلّهء دالّه بر حالت مزاج بدن كيفيت انفعال آن است از كيفيات اربعه است

ششم از اجناس ادلّهء دالّه بر حالت مزاج بدن كيفيت انفعال آن است از كيفيات اربعه است

كه حرارت و برودت و رطوبت و يبوست‌اند .

پس ، سرعت انفعال از هر يك از اين‌ها كه اتّفاق افتد ، دليل بر غلبهء آن است ؛ جهت آن كه هر جسمى كه غالب باشد بر آن ، كيفيتى از كيفيات ، به سبب آن غلبه ، مستعد مىباشد

( 1 ) . الف : وافرى . ( 2 ) . ب : مىباشد .