خلاصة الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٩٤

طبقهء سوم : عنبيه است :

[ فايده ] : بعضى اين طبقه را با ملتحمه يك دانسته و عنبيه و شبكيه و عنكبوتيه را نيز از جملهء طبقات نشمرده و گفته‌اند كه انبات آن همه ، از طبقهء صلبيه است . پس بر اين تقدير ، طبقاتِ [ چشم ] نزد ايشان دو مىباشد كه صلبه و مشيمه باشند .

نُه مرض اختصاص بر اين دارد و در كتاب الأمراض - إن شاء اللّه تعالى - خواهد آمد . « 1 »

طبقهء سوم : عنبيه است :

طبقهء سوم : عنبيه است :

آن ، طبقه [ اى ] هست زير قرنيه [ كه ] سطح ظاهر آن صلب [ است ] ؛ به جهت آن كه ملاقى قرنيه است . و سطح باطن آن ، نرم و ملايم [ است ] ؛ گويا لحم اسفنجى صاحب خمل و خشونت است .

فايدهء خمل و خشونت آن سه امر است :

يكى آن كه : چون آب نازل شود بر عنبيه و قادح آن را به دست كارى در خمل آن اندازد ، در آن به بماند و از محاذى ثقبه دور گردد و باز نيايد بدان جا .

دوم آن كه : فضله [ اى ] كه در چشم ريزد ، در خمل آن بماند و حتّى المقدور به ثقبه نريزد .

سوم آن كه : رطوبت بيضيه كه صاف و لغزنده است ، به سبب مجاورت جسم صاحب خمل بر جاى خود مستقر ماند و سيلان نيابد .

[ ثقبه عنبيه ] : و در وسط طبقهء عنبيه سوراخى است محاذى رطوبت جليديه ؛ مانند سوراخى كه بر سر دانهء انگور هنگام جدا نمودن آن را از خوشه مىباشد . و لهذا آن را « ثقبهء عنبيه » نامند .

فايدهء اين ثقبه : نفوذ روح و نور و شعاع و انطباع شبح مرئى در آن و خروج از آن است ، بنا بر مذهبَينِ « انطباع » و « خروج الشعاع » .

و رنگ اين طبقه : گاه سوداء مجلّاء سياه مىباشد ؛ يعنى رنگ چشم بعضى مردم سياه مىباشد .

( 1 ) . محمد حسين علوى عقيلى شيرازى ، معالجات ، مطبع حاجى محمدى ، هند 1274 ه - . ق ، ج 1 ص 201 . امراض طبقه قرنيه هشت است .