خلاصة الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٣٦

خاندان

از كسانى كه از محضر وى دانش آموخته‌اند ، مىتوان به اشخاص زير اشاره نمود :

1 . مير حسن : وى از جمله خوشه‌چينان خرمن علوى خان است . از وى كتابى با نام « مطب مير حسن » به زبان اردو بر جاى مانده است كه در پاكستان به چاپ رسيده است . ناظم جهان در تأليف كتاب « اكسير اعظم » از اين اثر بهره برده است .

2 . حكيم ثناء الله ساكن بريلى : اين شخص استاد حكيم شهباز خان ، پدر مؤلف اكسير اعظم ، يعنى ناظم جهان بوده است . حكيم « ثناء الله » كتابى به نام طب ثنايى نيز تأليف كرده است و از جمله منابع در تأليف اكسير اعظم مىباشد .

3 . حكيم نور الاسلام : وى استاد حكيم محمد اعظم خان ، مؤلف اكسير اعظم بوده است .

4 . حكيم اسد على : اين شخص عموى حكيم نور الاسلام است .

5 . حكيم نورالله : كتاب « أنوار العلاج » كه از جمله منابع كتاب اكسير اعظم ، تأليف اين حكيم است . اين اشخاص در پايه‌ريزى طب شبه قارهء هند تأثير بسزايى داشته‌اند كه در مبحث بعد بدين مطلب اشاره‌اى خواهيم داشت .

6 و 7 . حكيم اكمل و حكيم اجمل ؛ كه سر سلسله خاندان معروفى در هند مىباشند .

از علوى خان آثار مكتوبى نيز نقل شده است كه بعضى از آن‌ها منابع ارزشمندى در زمينه طب شمرده مىشوند . آنچه ما در اين باره نقل مىكنيم ، تنها بخشى از آن جمله است كه گزارش آن براى ما نقل شده ؛

الف ) عشرهء كامله .

ب ) جمع الجوامع و يا جامع الجوامع و يا مجمع الجوامع ؛ اين كتاب در بيان امراض كليوى است كه امراض مجارى ادرار را جزء به جزء شرح داده است .

ج ) قرابادين علوىخانى .

اين سه كتاب ، بنا بر تصريح حكيم ناظم جهان ، از جمله كتبى است كه جزء منابع مهم در تأليف اكسير اعظم شمرده مىشود ؛ « 1 » البته بنا بر تصريح عقيلى ، علوى خان توفيق

اتمام قرابادين را نيافته است .

( 1 ) . اكسير اعظم ، ج 1 ص 5 .