خلاصة الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٠
مطلع سوم در تشريح قسم اعظم از قسم عرق صاعد
مىرسد [ و ] محلّ سقايتِ « 1 » آن ، از خارج به سوى داخل است ؛ براى آن كه جذب نمايد قلب نزد تمدّد آن ، غذا را ، پس برنگردد نزد انبساط . و اغشيهء آن ، صلب‌ترينِ اغشيه است .
و از اين وريد ، نزد محاذات قلب ، سه عرق به هم مىرسند و [ قسم اوّل ] مىآيند به سوى ريه از جانب « منبت شرائين » ى كه قريب به ايسر قلب‌اند [ و ] [ برگشته‌اند ] به سوى تجويف ريه . و اين ، صاحب دو غشاء و دو طبقه است و از اين جهت اين را « وريد شريانى » نامند . و اين ، براى چند منفعت است : منفعت اوّل آن كه تا ترشّح نمايد از آن ، خونِ در غايتِ رقّت [ كه ] مشابه جوهر ريه [ باشد ] ؛ زيرا كه اين خون ، قريب العهد است به قلب و [ هنوز ] نيافته است نضجى كه منصب گشته است در شريان وريدى .
منفعت دوم آن كه تا نضج يابد در آن خون ، نضجى كامل .
امّا قسم دوم - از آن اقسام ثلاثه - احاطه مىنمايد دور قلب [ را ] پس مُنبَثّ و منتشر [ در ] داخل آن مىگردند - براى افادهء تغذيهء آن - نزد چيزى كه قريب است كه وريد اجوف ، غوص « 2 » داخل قلب نمايد از جانب اذن ايمن آن .
قسم سوم : ميل مىنمايد در خصوص انسان به سوى جانب چپ ، پس متوجّه فقرهء پنجم مىگردد از فقرات صدر و تكيه بر آن نموده [ و ] متفرّق مىگردد در اضلاع ثمانيهء سُفلى و اعضايى كه قريب‌اند به آن‌ها از عضل و غير آن .
مطلع سوم در تشريح قسم اعظم از قسم عرق صاعد
مطلع سوم در تشريح قسم اعظم از قسم عرق صاعد
بدان كه قسم اعظم از آن منقسم مىگردد به دو جزء - به حسب دو گوشِ قلب - . يكى اصغر و دوم ، اكبر .
اصغر آن هر دو : عرقِ كبير است از عروق قلب . و آن ، عرقى است كه منقسم مىگردد نزد گوش راستِ قلب به سه قسم . امّا نافذ اجوف ، بعد از اجزاء ثلاثه ، چون تجاوز از ناحيهء قلب نمايد ، بالا مىرود و متفرّق
( 1 ) . الف : سقاقت ، ب : سقاف . ( 2 ) . الف و ب : عوض .