تاريخ هند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨
2 اثر فرهنگ آريايى
- يكى از آنها را بشكن
- شكستم
- در آن چه مىبينى ؟
- هيچ‌چيز
- آن‌گاه پدر گفت :
فرزندم ! آنچه را كه نمىتوانى ببينى و نمىبينى ، جوهر است و درخت تناور بانيان در اين جوهر وجود دارد . فرزندم گفته‌ام را بپذير كه اين جوهر « خود » همهء چيزهاست . اين حقيقت است . اين « خود » است . « 1 »
شايد بعضىها دورهء ودايى را دورهء شكوهمند و طلايى گذشته بدانند . عصرى كه در آن ايزدان و آدميان با يكديگر مىزيستند و آدميان همه پهلوان‌هايى بودند كه از فضيلت دفاع مىكردند . اما بازسازى تاريخى اين دوره انباشته است از ابهامات فراوان و تاريكىهاى بىشمار كه فقط شواهد باستان‌شناسى مىتواند موجب روشنى و شفافيت آن شود . فرهنگ ودايى بزرگترين خدمت خود را در زمينهء انديشه‌هاى اجتماعى و دينى انجام داد زيرا بسيارى از افكار و انديشه‌ها و باورهاى هندوان از آبشخور فرهنگ آرين‌ها سرچشمه گرفته است .
آرين‌ها نه تنها به تحول زبان سانسكريت كمك كردند و در انسجام بخشيدن به جامعهء مبتنى بر كاست و آيين‌هاى قربانىهاى دينى و فلسفهء اوپانيشادها نقش اساسى داشتند ، بلكه پاك كردن جنگل‌ها و آماده ساختن زمين براى كشاورزى وسيع و گسترده را نيز سامان دادند . از همهء اينها مهم‌تر ، اقدامات مؤثر آرين‌ها خود سبب پيدايش انديشه‌ها و بنيادهايى شد كه يا حاصل پذيرفتن ابتكارات آرين‌ها بود يا نتيجهء رويارويى و مقابله با آنها .
چندى نگذشت كه زبان سانسكريت وسيلهء محاوره و ارتباط كاست‌هاى
( 1 ) . Rig - Veda , x , 129 transl . A . L . Basham The Wonder That Was India , pp . 247 - 9 .