تاريخ هند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٢
7 تحول الگوى باستانى
و عددنويسى را مسلمانان از هنديان فراگرفتند و آن را به ميان غربىها و اروپائيان انتقال دادند تا آنكه جانشين عددنويسى دست‌وپاگير رومى شد و به همين مناسبت به اسم اعداد عربى در مغرب زمين شهرت يافت . در سدهء پنجم كاربرد نظام دهدهى در ميان منجمان هندى رواج كامل داشت .
نخستين عرضه داشت عمدهء دانش ستاره‌شناسى هندى ، در آخرين سده‌هاى قبل از ميلاد ، در دو اثر عمده در جويتيشا - ودنگا « 1 » و سوريا - پراجانپاتى « 2 » است . تماس با دنياى يونانى سبب آشنايى با انواع سيستم‌هاى نجومى شد كه پاره‌اى از آنها را هنديان پذيرفتند و بقيه رد شد .
اريابهاتا « 3 » نخستين ستاره‌شناسى بود كه پاره‌اى از مسائل اساسى دانش نجوم را در سال 499 ميلادى مطرح ساخت . عمدتا در اثر كوشش‌هاى او بود كه دانش نجوم به عنوان علمى مستقل از رياضيات شناخته شد . عدد « پى » را تا 1416 / 3 و طول سال شمسى را تا 3586805 / 365 محاسبه كرد ، هردو عدد با تخمين‌هاى امروزى بسيار نزديك است . به كرويت زمين اعتقاد داشت .
مىگفت زمين گرد محور خود مىچرخد و آنچه باعث ماه‌گرفتگى مىشود افتادن سايه زمين روى ماه است . نظرات انقلابى او مورد مخالفت منجمان بعدى ، كه بيشتر به سنت‌ها و عقايد مذهبى توجه داشتند ، قرار گرفت .
اريابهاتا علمىترين ستاره‌شناس هند بود و انگيزه مخالفت‌هاى بعدى با نظرات او اين بود كه روحانيون طرفدار نظرات كهنه رنجيده‌خاطر نشوند .
جالب است كه ستاره‌شناس مشهور ديگر معاصر او به‌نام وراهاميهرا « 4 » دانش نجوم را به دو شعبهء مساوى با يكديگر و همطراز از نظر اهميت تقسيم مىكند . رياضيات و نجوم ، طالع‌بينى ( زايچه‌نويسى ) و علم احكام نجوم .
اريابهاتا با چنين تقسيمى حتما مخالف بود ؛ زيرا توجه و تأكيد بر علم احكام
( 1 ) . Jyotisha - Vedanga ( 2 ) . Surya - Prajnapti ( 3 ) . Aryabhata ( 4 ) . Varahamihira