تاريخ هند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٠
7 تحول الگوى باستانى
توسط خود او انتخاب مىشد و خود شاه . قضاوت‌ها بر قوانين حقوقى يا عرف و يا فرمان‌هاى شاه ( كه نمىتوانست با دو عامل اولى تضاد داشته باشد ) مبتنى بود . استدلال و شواهد مىتوانست از يك يا هر سه منبع فوق به اضافه هرگونه سند ، گواه يا مالكيت آلات جرم ناشى شود . شكنجه و عذاب بدنى نه تنها مجاز بود بلكه به مقياس وسيع به كار مىرفت . كتى يايانا نظريهء مجازات كاستى را مىپذيرد اما ترديد هست كه در تمام موارد اعمال مىشده است .
هم در مؤسسات برهمن‌ها و هم در صومعه‌هاى بودائيان تعليم و تربيت رسمى رواج داشت . از لحاظ نظرى دورهء تلمذ در مؤسسات برهمنى سىسال يا سى و هفت سال اول عمر بود . اما بعيد است كه عملا چنين مىشده است .
كسانى كه بتوانند چنين سال‌هاى طولانى را صرف يادگيرى كنند ، حتى در ميان برهمن‌ها ، بسيار معدود بود . دورهء تحصيلى در صومعه‌هاى بودايى ده سال بود . اما كسانى كه مىخواستند راهب بودايى شوند ، لازم بود دوره‌هاى طولانىترى را پشت‌سر بگذارند . مهم‌ترين مركز تربيتى بودايى در شمال صومعهء نالاندا « 1 » نزديك پوتنا « 2 » بود . طلبه‌ها حتى از نقاط دوردستى چون چين و جنوب شرقى آسيا بدان‌جا مىآمدند . با كاوش‌هاى باستانى در نالاندا مجموعهء بزرگى از معابد و صومعه‌ها پيدا شده است . هزينه‌هاى نالاندا از محل درآمدهاى روستاهايى كه در طول زمان وقف آن‌جا شده بود ، تأمين شد .
روستاها و املاك موقوفه مىبايست هزينه‌هاى حوزهء علميه يا دانشگاه مربوط را تأمين كنند و به اين طريق مخارج تحصيل و اقامت بيشتر طلبه‌ها و دانشجويان مجانى بود .
رشته‌هاى اصلى آموزش‌هاى رسمى عبارت بود از دستورزبان ، معانى بيان ، انشاء ، نظم و نثر ، منطق ، متافيزيك و پزشكى . شامل كردن پزشكى در اين ميان اثرات نامطلوب به‌بار آورد و سبب شد تا علم پزشكى هرچه بيشتر جنبهء
( 1 ) . Nalanda ( 2 ) . Patna