تاريخ هند ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤١
5 فروپاشى شاهنشاهى
بازرگانى وجود دارد . كائوتليا « 1 » توصيه مىكند كه به هنگام سفر در جنوب از راه‌هايى بايد گذر كرد كه از نواحى معدن‌دار مىگذرد ؛ زيرا اين نواحى پرجمعيت‌تر و در نتيجه امن‌ترند . از همين عبارت برمىآيد كه استخراج معادن مخصوصا براى سنگ‌هاى قيمتى و فلزات گرانبها رواج داشته است .
در منابع بودايى به راه‌هاى پرتردد اشاره شده است . راه شمال به جنوب‌شرقى از شراواستى « 2 » به پراتيشتانا ، « 3 » راه شمال به جنوب‌شرقى از شراواستى به راجاگريهه « 4 » و راه‌هاى از غرب به شرق كه به موازات دره‌هاى رودهاى شمال بود . معمولا از بيابان راجستان دورى مىگزيدند . بندر بهروكاچاچا « 5 » ( برواچ امروزى ) بندر عمدهء درياهاى مغرب بود ، مانند قرن‌هاى گذشته كه با باورو « 6 » - يعنى بابل - در ارتباط بود .
راه‌هاى زمينى آسياى غربى و دنياى هلنيستى از شهرهاى ناحيهء شمال‌غرب و عمدتا از تكسيلا مىگذشت . مئوريان بزرگراهى شاهى از تكسيلا تا پتيلى پوترا كشيده بودند كه در طول قرن‌ها به كرات بازسازى شد و تا امروز با نام « شاه راه بزرگ » « 7 » باقى مانده است . راه ديگرى پتيلىپوترا را به تملوك « 8 » در مصب رود گنگ و بندر عمده ، براى سفر به برمه و سواحل شرقى و سيلان ، مربوط مىساخت . پس از دورهء مئوريان كه بازرگانى رونق و شدت يافت راه‌هاى بيشترى رو به جنوب احداث شد . اين راه‌ها همهء دره‌هاى رودها و كرانه‌ها را دنبال مىكردند . طبيعت كوهستانى فلات دكن ، مگر به موازات رودهايى چون كوداوارى و كريشنا براى راه‌سازى مناسب نيست .
اين فلات هنوز از جنگل‌هاى انبوه پوشيده بود و در مقام مقايسه با نقاط آباد شده سواحل رودها از امنيت برخوردار نبود . البته از شكاف‌ها و گذرگاه‌هاى
( 1 ) . Kautalya ( 2 ) . Shravasti ( 3 ) . Pratishthana ( 4 ) . Rajagriha ( 5 ) . Bharukachchha ( 6 ) . Baveru ( 7 ) . Grand Trunk Road ( 8 ) . Tamluk