تعليقات نقض ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٢

تكملة

و مراد از « لولى » زن بد كاره است در برهان گفته : « در هندوستان قحبه و فاحشه را لولى گويند » و نيز در برهان گفته : « خرابات بر وزن كرامات شرابخانه و بوزه - خانه و قمار خانه و امثال آن را گويند ، و بوزه بر وزن كوزه شرابى باشد كه از آرد برنج و ارزن و جو سازند و در ماوراء النّهر و هندوستان بسيار خورند » و در آنندراج بعد از ذكر عبارت غياث اللّغات با اين دو بيت استشهاد كرده : « شفائى گفته :

آنان كه زن خويش نمايند مبدّل * جمعند كه بيت اللّطف انجمن تو

و آقا رهى شاپور همچنين :

ديروز آنكه مريد شيخ دين تو بود * امروز كله شمار بيت اللّطف است »

در بهار عجم گفته : « بيت النّطاف بكسر نون و بيت النّطف بضمّ نون و فتح طاء باصطلاح لولى خانه كه در عرف هند « رجواره » خوانند و از بعضى بمعنى نجاست خانه مسموع است و اين اگر باثبات رسد مجاز خواهد بود حكيم شرف الدّين شفائى گفته :

باباى تو جاروب كش بيت لطف شد * اجداد تو گشتند بتدريج بزرگان »

و در لغت نامهء مرحوم دهخدا نيز عبارت اين سه كتاب لغت ذكر شده است .

علّامهء قزوينى ( ره ) در يادداشتهاى خود گفته ( ج 4 ؛ ص 72 ) :

« بيت اللّطف - ظ فاحشه خانه ( مطلع الشّمس 4 : 324 ) .

يعنى فاحشه خانه اصطلاح بلاد عثمانى است يا بوده است ظاهرا ( حدائق - السّياحهء زين العابدين بن اسكندر شروانى نسخهء پاريس

5031 . p , S , 011 , f

مكرّر ) در عهد تيمور در شيراز موضع عيشى بوده است موسوم به بيت اللّطف .

رجوع براي آن و براى نظاير آن در ساير بلاد ايران به مطلع السّعدين در اوايل كتاب در شرح اعمال تيمور » .

آقاى ايرج افشار در ذيل اين عبارت قزوينى ( ره ) گفته : « اين اصطلاح در كتابهاى ديگر از جمله در رسالهء فلكيّه نيز استعمال شده است ص 54 چاپ ويسبادن بسال 1952 ميلادى توسط والترهينس

) zniH ( « .