تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٤٤
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 19 تا 24 ]
عَلَى اللَّهِ كَذِباً بر خداى دروغ را به آنكه ملائكه بنات وىاند و بتان نزد او شفاعت ما خواهند كرد أَوْ كَذَّبَ بِآياتِهِ يا تكذيب كند قرآن و ساير معجزات او را و آنها را بسحر نسبت دهد إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ بدرستى كه شان اينست كه رستگار نشوند ستمكاران .
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً و ياد كن روزى را كه جمع كنيم همهء ايشان را ثُمَّ نَقُولُ پس گوئيم يعنى ملائكه را حكم كنيم كه بگويند از روى توبيخ و سرزنش لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مر آنان را كه شرك آوردهاند : أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ كجايند آنها كه شما آنها را شريك خداى به حق و معبود مطلق ميساختيد الَّذِينَ آن شريكانى كه كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ اى كنتم تزعمونهم شركاء و الشفعاء ، يعنى بوديد شما كه گمان ميبرديد كه آنها شريكان خدا يا شفيعان شمايند نزد خدا در روز قيامت « زعم » كه دو مفعوليست هر دو مفعول آن درين مقام محذوف شده از ابن عباس مرويست كه هر زعم كه در قرآن مذكور است بمعنى كذب است .
ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ پس آن گاه نباشد معذرت ايشان چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مرويست ، يا كذب ايشان چنانچه على بن ابراهيم تفسير كرده إِلَّا أَنْ قالُوا مگر اينكه گويند : وَ اللَّهِ رَبِّنا قسم بخدايى كه پروردگار ماست ما كُنَّا مُشْرِكِينَ نبوديم ما شرك آرندگان پوشيده نيست كه قيامت محل ظهور حقايق و ترك ارتكاب قبايحست پس چون اين قوم در آن وقت قسم بدروغ ميخوردند با وجود آنكه ميدانند كه دروغ را در آن حين فروغى نيست ؟ جواب آنكه چون عقل ايشان از ادراك اهوال و شدايد قيامت زايل گرديده و در وادى حيرت و حسرت سرگردانند شرك خود را فراموش كرده نميدانند كه چه ميگويند و متنطق به قسم دروغ ميشوند .
در تفسير على بن ابراهيم از حضرت صادق و در روضهء كافى از حضرت امام محمد باقر عليهما السلام روايت كردهاند كه معنى « ما كُنَّا مُشْرِكِينَ » اينست كه
« ما كنا