تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥٦

[ سوره النساء ( 4 ) : آيات 116 تا 126 ]

وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ و هر كه بجا آرد بعضى اعمال نيكو را زيرا كه بجا آوردن همهء اعمال نيكو از طاقت بشرى بيرونست و كسى مكلف به آن نشده مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى حالكونى كه آن عامل مرد باشد يا زن و درين صورت كلمهء « من » بيانى است و اين جمله حال است از ضمير مستكن در « وَ مَنْ يَعْمَلْ » وَ هُوَ مُؤْمِنٌ و حال آنكه او از أهل ايمان باشد زيرا كه عمل بىايمان چون كشت بىبارانست و نفعى بر آن مترتب نمىگردد و اصلا و قطعا اعتبار ندارد فَأُولئِكَ پس آن گروه عمل كنندگان مؤمن يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ داخل شوند در بهشت وَ لا يُظْلَمُونَ و ستم رسيده نشوند يعنى كم كرده نمىشود ثواب عمل ايشان نَقِيراً مقدار اندك ، حاصل كلام اينست كه رسيدن به آنچه خداى تعالى وعده داده از ثواب اخروى بآرزو متحقق نميشود بلكه تحقق آن بايمان و عمل صالح است .

وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً و كيست نيكوتر از روى دين مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ از آن كس كه تسليم نمود و خالص گردانيد ذات خود را لِلَّهِ براى خدا يعنى بالكليه خود را متوجه كبرياى الهى جلت عظمته ساخته منقاد و فرمانبردار أوامر و نواهى او گرديد وَ هُوَ مُحْسِنٌ و حال آنكه او بجا آورنده است افعال نيكو را در مجمع البيان گفته كه :

از حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله از معنى احسان سؤال كردند حضرت فرمود :

« الاحسان ان تعبد اللَّه كأنك تراه فان لم تكن تراه فانه يراك »

يعنى مراد از احسان اينست كه عبادت كنى خداى را بحيثيتى كه گوئيا او را مىبينى و درين صورت دقيقه‌اى از دقايق خضوع و خشوع فوت نخواهد شد ، پس اگر تو او را نه بينى او خود ترا مىبيند . مطلب آنست در عبادت خدا را بمنزلهء حاضر بايد دانست و آن گاه در مقام عبوديت و بندگى در آمد تا آنكه رايحهء اخلاص بمشام جان دور و نزديك رسد وَ اتَّبَعَ و پيروى كرد مِلَّةَ إِبْراهِيمَ دين ابراهيم را كه آن موافق دين اسلام است حَنِيفاً حالكونى كه مائل است از ساير اديان باطله و متمسك است بدين حق وَ اتَّخَذَ اللَّهُ و فرا گرفت خداى